Mowa ciała psa: ogon, uszy, oczy i sygnały stresu

6 min czytania

Mowa ciała psa to zestaw sygnałów wysyłanych ogonem, uszami, oczami, pyskiem, postawą i głosem, dzięki którym pies pokazuje swoje emocje i zamiary. Pies nie rozumie zdań, ale bardzo dobrze czyta nasze gesty, ton głosu i napięcie. Jeśli nauczysz się odczytywać jego sygnały, unikniesz wielu nieporozumień, a nawet pogryzień.

W skrócie:

Pojedynczy sygnał niewiele mówi: zawsze czytaj całe ciało i sytuację.
Merdanie ogonem oznacza pobudzenie, nie zawsze radość.
Ziewanie, oblizywanie i odwracanie głowy to często sygnały uspokajające.
Warczenia nie karz, ponieważ to ostrzeżenie, które chroni przed ugryzieniem.

Spis treści

Jak nauczyć się psiego języka?

Psi język przypomina naukę języka obcego: wymaga czasu, cierpliwości i wielu obserwacji. Psy na całym świecie porozumiewają się podobnie, chociaż budowa ciała zmienia czytelność niektórych sygnałów. U psa z kopiowanym ogonem czy bardzo długą sierścią na głowie trzeba patrzeć uważniej.

Zacznij od kilku prostych zasad:

Obserwuj swojego psa w różnych sytuacjach i zapamiętuj, jak reaguje na konkretne zdarzenia.
Nie przypisuj psu ludzkich motywacji, ponieważ pies inaczej odbiera wiele sytuacji niż człowiek.
Patrz na całość: ogon, uszy, oczy, pysk, postawę i napięcie mięśni naraz.
Zwracaj uwagę na to, co działo się chwilę wcześniej, bo kontekst wyjaśnia znaczenie sygnału.
Bądź konsekwentny w swoich gestach i tonie głosu, bo pies kojarzy przede wszystkim mowę ciała człowieka.

W praktyce wielu opiekunów zauważa, że najwięcej uczy ich nagrywanie psa telefonem. Na nagraniu w zwolnionym tempie widać drobne sygnały, które w realnym czasie umykają.

Mowa ciała psa: co mówi ogon?

Mowa ciała psa najwyraźniej widoczna jest w ruchach ogona. Ogon jest najbardziej widocznym jej elementem, ale też najczęściej źle odczytywanym. Merdanie oznacza pobudzenie, a jego charakter zależy od wysokości i tempa ruchu.

Sygnał ogona	Najczęstsze znaczenie
Luźne, szerokie merdanie z kołysaniem zadu	przyjazne nastawienie, radość
Kręcenie młynków	silna ekscytacja, często na powitanie
Powolne merdanie na średniej wysokości	niepewność, ocenianie sytuacji
Ogon wysoko, sztywny, krótkie drgania	napięcie, czujność, możliwa gotowość do konfrontacji
Ogon schowany pod brzuch	strach lub silny niepokój

Pamiętaj, że naturalne noszenie ogona różni się między rasami. Na przykład husky nosi go zawinięty nad grzbietem, a chart nisko. Więcej przeczytasz w tekście o tym, dlaczego pies merda ogonem.

Postawa w mowie ciała psa

Postawa to druga warstwa, przez którą działa mowa ciała psa. Pies rozluźniony porusza się miękko, a jego ciężar jest równo rozłożony na łapach. Pies przestraszony obniża ciało, kuli się i przenosi ciężar do tyłu, jakby szykował się do ucieczki. Z kolei pies pewny siebie i napięty staje na sztywnych łapach, przenosi ciężar do przodu i stara się wyglądać na większego.

Szczególnie ważny jest moment zastygnięcia. Gdy pies nagle nieruchomieje, usztywnia ciało i wpatruje się w jeden punkt, sytuacja może za chwilę eskalować. Wtedy lepiej spokojnie zwiększyć dystans, niż czekać na kolejny sygnał. Szerzej opisuje to poradnik postawa psa i agresja: jak rozpoznać, że pies zaraz ugryzie.

Uszy, oczy i pysk: mowa ciała psa w szczegółach

Uszy

Uszy postawione i skierowane do przodu oznaczają zainteresowanie i czujność. Uszy położone do tyłu lub przyciśnięte do głowy świadczą zwykle o niepokoju lub uległości, ale też pojawiają się przy radosnym powitaniu. Dlatego znowu liczy się całość obrazu.

Oczy

Miękkie, lekko przymrużone oczy towarzyszą spokojowi. Natomiast tak zwane wielorybie oko, czyli widoczne białka, gdy pies odwraca głowę, ale śledzi coś wzrokiem, oznacza dyskomfort. Długie, nieruchome wpatrywanie się bywa wyzwaniem, dlatego nie patrz uporczywie w oczy obcemu psu.

Pysk

Rozluźniony, lekko otwarty pysk to dobry znak. Zaciśnięty pysk, napięte wargi czy pionowe zmarszczki na kufie sygnalizują napięcie. Szybkie oblizywanie nosa i ziewanie poza porą snu to częste sygnały uspokajające.

Sygnały uspokajające i oznaki stresu

Ważną częścią, z której składa się mowa ciała psa, są sygnały uspokajające. Psy mają cały repertuar zachowań, którymi łagodzą napięcie u siebie i innych. Należą do nich odwracanie głowy, ziewanie, oblizywanie nosa, nagłe węszenie w ziemi, powolne ruchy czy podchodzenie łukiem. Jeśli pies pokazuje je przy przytulaniu, dziecku lub obcym psie, daj mu więcej przestrzeni. Temat rozwija tekst o tym, czym są sygnały uspokajające u psów.

Co oznaczają psie dźwięki?

Wokalizacja uzupełnia mowę ciała psa, ale nigdy jej nie zastępuje. Wysokie, piskliwe dźwięki zwykle oznaczają ekscytację lub frustrację. Szczekanie ma wiele odmian: jazgotliwe bywa zaproszeniem do zabawy, a niskie, seryjne zwykle ostrzega przed kimś obcym. Wycie często służy nawiązaniu kontaktu z grupą.

Warczenie jest ostrzeżeniem i informacją, że pies czuje się zagrożony. Jeśli je ukarzesz, pies może przestać ostrzegać i od razu ugryźć. Dlatego zamiast karać, zastanów się, co wywołało warczenie, i usuń przyczynę.

Nagła zmiana zachowania, na przykład warczenie przy dotyku, unikanie ruchu czy chowanie się, może wynikać z bólu. W takiej sytuacji skonsultuj się z lekarzem weterynarii, zanim zaczniesz pracę behawioralną.

Jak pies zaprasza do zabawy?

Najbardziej rozpoznawalny sygnał to ukłon zabawowy: przód ciała przy ziemi, zad wysoko. Do tego dochodzą podskoki, uderzanie łapą, kołysanie biodrami i przesadne, sprężyste ruchy. Psy w dobrej zabawie zmieniają się rolami, robią przerwy i nie trzymają się nawzajem w napięciu. Jeśli jeden pies ciągle ucieka i chowa się, a drugi nie odpuszcza, przerwij zabawę.

Sprawdź swoją wiedzę o psim zachowaniu w quizie o wychowaniu i szkoleniu psa. Wiele kolejnych tematów znajdziesz w dziale wychowanie psa.

Jeśli chcesz zgłębić temat od strony naukowej, poszukaj szkoleń prowadzonych przez behawiorystów współpracujących ze Związkiem Kynologicznym w Polsce i jego oddziałami.

Najczęściej zadawane pytania

Jak nauczyć się rozumieć mowę ciała psa?

Obserwuj psa w spokojnych i stresujących sytuacjach, zwracając uwagę jednocześnie na ogon, uszy, oczy, pysk i postawę. Pojedynczy sygnał rzadko wystarcza. Pomaga nagrywanie psa na filmach i oglądanie ich w zwolnionym tempie.

Czy merdanie ogonem zawsze oznacza radość?

Nie. Merdanie oznacza pobudzenie, które może być radosne, ale też niepewne lub napięte. Luźne, szerokie merdanie całym zadem zwykle oznacza przyjazne nastawienie, a sztywny, wysoko uniesiony ogon z krótkimi ruchami raczej napięcie.

Dlaczego pies ziewa, gdy go przytulam?

Ziewanie poza zmęczeniem często jest sygnałem uspokajającym. Pies może w ten sposób pokazywać, że sytuacja jest dla niego trochę zbyt intensywna. Daj mu wtedy więcej przestrzeni.

Czy można patrzeć psu w oczy?

Z własnym, spokojnym psem krótki, miękki kontakt wzrokowy jest naturalny. Natomiast długie, nieruchome wpatrywanie się w obcego psa może zostać odebrane jako zagrożenie, dlatego lepiej go unikać.

Co oznacza ukłon zabawowy u psa?

Pies opuszcza przód ciała do ziemi, a zad trzyma wysoko. To zaproszenie do zabawy i sygnał, że kolejne ruchy, nawet gwałtowne, są zabawą, a nie atakiem.

Podsumowanie

Mowa ciała psa składa się z wielu drobnych sygnałów, które mają sens dopiero razem i w kontekście. Gdy zaczniesz zauważać ziewanie, oblizywanie nosa czy zastygnięcie, łatwiej przewidzisz reakcje psa i ochronisz go przed sytuacjami, które go przerastają. Każdy pies ma też swój własny styl komunikacji, więc najlepszym nauczycielem jest Twój pupil. Kolejny krok to tekst jak zrozumieć psa.