Pies sygnalizujący atak epilepsji: jak pomaga przy padaczce

Pies sygnalizujący atak epilepsji to pies asystujący, który pomaga osobie chorej na padaczkę w trakcie napadu i tuż po nim: uruchamia alarm, przynosi telefon, budzi domowników albo zostaje przy opiekunie do czasu, aż odzyska on świadomość. Część psów potrafi też reagować na zmiany poprzedzające napad. Poniżej wyjaśniamy, czym różnią się te dwa typy psów, jak przebiega szkolenie i dla kogo taki pies jest dobrym rozwiązaniem.

Czym jest pies sygnalizujący atak epilepsji?

To pies wyszkolony do pracy z osobą, u której lekarz zdiagnozował padaczkę i u której napady zdarzają się mimo leczenia. Jego zadaniem jest zapewnienie szybkiej, podstawowej pomocy oraz poczucia bezpieczeństwa. Dzięki temu chory może wrócić do aktywności, z których wcześniej rezygnował ze strachu przed napadem w samotności.

W praktyce pod tą nazwą kryją się dwa różne typy psów asystujących. Często są mylone, dlatego warto je rozróżnić, zanim zaczniesz szukać organizacji szkolącej.

Jakie są rodzaje psów pomagających przy padaczce?

Podział wynika z tego, w którym momencie pies wkracza do akcji. Oto dwa podstawowe typy:

• Pies reagujący na napad (seizure response dog) uczy się konkretnych zachowań po rozpoczęciu napadu, na przykład naciśnięcia przycisku alarmowego, przyniesienia telefonu albo wezwania domownika.
• Pies ostrzegający przed napadem (seizure alert dog) zmienia zachowanie jeszcze przed napadem, na przykład wpatruje się w opiekuna, trąca go nosem albo nie odstępuje go na krok.

Skąd bierze się zdolność ostrzegania? Przypuszcza się, że niektóre psy wychwytują drobne zmiany w zachowaniu, napięciu mięśni albo zapachu człowieka przed napadem. Jednak mechanizm nie jest dokładnie wyjaśniony, a nie każdy pies tę zdolność rozwija. Dlatego rzetelne organizacje nie obiecują, że pies na pewno ostrzeże przed napadem.

Co potrafi pies asystujący przy epilepsji?

Zakres umiejętności zależy od potrzeb konkretnej osoby. Najczęściej pies uczy się kilku powtarzalnych zadań, które da się wykonać nawet w stresującej sytuacji.

• Uruchomienie alarmu lub przycisku przywołującego pomoc.
• Przyniesienie telefonu albo torby z lekami przepisanymi przez lekarza.
• Obudzenie lub przyprowadzenie domownika.
• Ułożenie się przy opiekunie, co ogranicza ryzyko urazu i uspokaja po napadzie.
• Pozostanie przy opiekunie w miejscu publicznym i zwrócenie uwagi przechodniów.

Co więcej, pies pomaga także w codziennym poruszaniu się. Wyszkolony pies zachowuje bezpieczny dystans od krawędzi, na przykład skarpy czy brzegu rzeki, oraz pomaga przy przechodzeniu przez ulicę. Wielu opiekunów podkreśla, że największa zmiana dotyczy jednak psychiki: mniej myślą o tym, kiedy przyjdzie kolejny napad, a więcej o zwykłym życiu.

Jak wygląda szkolenie psa sygnalizującego atak epilepsji?

Szkolenie jest długie i wieloetapowe, ponieważ pies musi zachować spokój nawet wtedy, gdy opiekun nagle upada i traci kontakt. Typowo przebiega ono tak:

1. Najpierw kilkutygodniowe szczenięta przechodzą testy charakteru. Do programu trafiają psy spokojne, kontaktowe i przyjaźnie nastawione do ludzi oraz innych psów.
2. Następnie szczeniak zamieszkuje w rodzinie zastępczej. Wolontariusze dbają o socjalizację i podstawowe posłuszeństwo, a przez kilkanaście miesięcy regularnie chodzą z psem na zajęcia.
3. Potem pies trafia do ośrodka szkoleniowego na kilka miesięcy codziennego treningu, gdzie uczy się zadań związanych z napadem.
4. Wreszcie pies poznaje przyszłego opiekuna i para uczy się współpracy. Trenerzy kontrolują ją dłużej niż w przypadku innych psów asystujących, gdyż zadania są ściśle dopasowane do przebiegu choroby.

Cały proces trwa zwykle około dwóch lat. W Polsce psy asystujące szkolą fundacje i stowarzyszenia, a pies po zakończeniu szkolenia otrzymuje certyfikat. Ogólne informacje o tej grupie psów znajdziesz w tekście psy asystujące: rodzaje i zadania.

Dla kogo jest pies sygnalizujący napady padaczki?

Taki pies jest przeznaczony dla osób ze zdiagnozowaną padaczką, które mimo leczenia mają napady utrudniające samodzielne funkcjonowanie. Przy doborze pary bierze się pod uwagę dwie rzeczy: jakich zadań potrzebuje chory oraz czy jest w stanie zapewnić psu opiekę, spacery i weterynarza.

Z doświadczenia organizacji wynika, że współpraca udaje się wtedy, gdy opiekun lubi zwierzęta i jest gotów codziennie utrwalać umiejętności psa. Pies asystujący to nie urządzenie, tylko żywa istota, która też potrzebuje odpoczynku i zabawy. Z kolei w rodzinie z małymi dziećmi warto przemyśleć, kto przejmie część obowiązków.

Najczęstsze błędy i mity o psach przy epilepsji

Wokół psów sygnalizujących napady narosło wiele uproszczeń. Najczęściej spotyka się następujące:

• Przekonanie, że każdy pies wyczuje napad. W rzeczywistości zdolność ostrzegania ma tylko część psów i nie da się jej wytrenować od zera.
• Traktowanie psa jak zabezpieczenia medycznego. Pies pomaga, jednak leczenie, leki i plan postępowania ustala lekarz.
• Rezygnacja z utrwalania zadań. Bez regularnych powtórek pies z czasem reaguje wolniej.
• Przeciążanie psa. Pies ciągle czuwający przy opiekunie potrzebuje też swobodnych spacerów bez uprzęży.

Padaczka dotyka zresztą nie tylko ludzi. Jeśli interesuje Cię, jak ta choroba przebiega u czworonogów, przeczytaj artykuł padaczka u psa: leczenie i koszt.

Podsumowanie

Pies pomagający przy padaczce daje choremu przede wszystkim pewność, że w trudnym momencie nie zostanie sam. Zadania wykonywane w czasie napadu da się psa nauczyć, natomiast ostrzeganie przed napadem pozostaje indywidualnym talentem, którego nikt rzetelnie nie obieca. Dlatego taki pies najlepiej sprawdza się jako uzupełnienie leczenia. Jeśli chcesz poznać inne psy pracujące z ludźmi, przeczytaj o tym, jak działa pies dla osoby niesłyszącej, a o szczepieniach psów pracujących przeczytasz na stronie Głównego Inspektoratu Weterynarii.