Psy ratownicze: rodzaje, rasy i jak wygląda ich szkolenie

Psy ratownicze to specjalnie wyszkolone psy, które dzięki wyjątkowemu węchowi odnajdują ludzi zaginionych w lesie, zasypanych w gruzach, pod lawiną albo tonących w wodzie. Pracują w parze z przewodnikiem, a ich szkolenie trwa zwykle 2 do 3 lat. Poznaj ich rodzaje, rasy, które sprawdzają się najlepiej, i to, jak wygląda droga szczeniaka do służby.

Czym są psy ratownicze i jak pracują?

To pojęcie ma dwa znaczenia. Przede wszystkim to konkretny pies, który przeszedł szkolenie i zdał egzaminy uprawniające do udziału w akcjach. Po drugie zaś tak określa się rasy, które z natury mają predyspozycje do tej pracy: dobry węch, wytrzymałość, chęć współpracy z człowiekiem i odporność psychiczną.

Taki czworonóg nie szuka konkretnej osoby po zapachu z przedmiotu (to zadanie psów tropiących, np. w mantrailingu). Zwykle pracuje „na wiatr”: wyłapuje w powietrzu zapach każdego człowieka w przeszukiwanym rejonie, dochodzi do źródła i oznacza znalezisko, zwykle długim, wytrwałym szczekaniem albo powrotem do przewodnika i zaprowadzeniem go na miejsce. Dzięki temu jeden dobrze wyszkolony pies potrafi przeszukać teren w czasie, w którym kilkunastu ludzi sprawdziłoby jego niewielki fragment.

Za sukces odpowiada cały zespół. Dlatego przewodnik musi być sprawny fizycznie, umieć obsługiwać sprzęt nawigacyjny i łączności, znać zasady udziału w akcji ratowniczej i udzielać pierwszej pomocy. Następnie pies i człowiek zdają egzaminy razem i razem utrzymują gotowość.

Jakie są rodzaje psów w ratownictwie?

Psy terenowe (poszukiwawcze)

Szukają osób zaginionych w lasach, na łąkach, w górach poza zimą i na innych rozległych obszarach: grzybiarzy, dzieci, seniorów z demencją. Przy tym pracują na dużym dystansie od przewodnika, często przez wiele godzin. Najczęściej przeszukują lasy, dlatego dobrze znają zasady poruszania się w terenie opisane przez Lasy Państwowe. Najlepiej sprawdzają się owczarki, retrievery, sznaucery i teriery.

Psy gruzowe

Przeszukują zawalone budynki po katastrofach budowlanych, wybuchach gazu, trzęsieniach ziemi czy zamachach. Dlatego muszą poruszać się pewnie po niestabilnym podłożu, wchodzić w szczeliny, ignorować hałas, kurz i zapach dymu. Więcej przeczytasz w tekście o psie gruzowym.

Psy lawinowe

Odnajdują ludzi zasypanych przez lawinę. Przede wszystkim liczy się czas, bo szanse przeżycia pod śniegiem szybko maleją. Ponadto pies lawinowy musi dobrze znosić mróz i pracę w głębokim śniegu. Natomiast historycznie kojarzony jest z bernardynem, ale dziś w górach pracują głównie lżejsze, szybsze psy: owczarki, retrievery i mieszańce o odpowiedniej budowie.

Psy wodne

Współpracują z ratownikami wodnymi: holują do brzegu osoby w wodzie, dostarczają linę do łodzi albo ciągną sprzęt pływający. Z kolei najbardziej znaną rasą do tej pracy jest nowofundland, silny i świetnie pływający. Szczegóły znajdziesz w artykule o psach WOPR.

Jakie rasy najlepiej nadają się na psy ratownicze?

W polskich służbach od lat przyjmuje się listę ras preferowanych do szkolenia ratowniczego. Rozporządzenie MSWiA z 2005 roku dotyczące psów w Państwowej Straży Pożarnej wymieniało 19 ras:

• Retrievery: labrador, golden, flat coated.
• Owczarki: niemiecki, belgijskie (groenendael, tervueren, malinois), szkocki collie, border collie, szetlandzki (sheltie).
• Seter szkocki Gordon, hovawart, springer spaniel.
• Sznaucer średni i olbrzym.
• Teriery: airedale, foksterier, walijski, irlandzki.

Przepisy dopuszczały też szkolenie psa innej rasy, jeśli wykaże on indywidualne predyspozycje, za zgodą Komendanta Głównego PSP. Jednak szczegółowe wymagania mogą się zmieniać, dlatego aktualne zasady warto sprawdzić bezpośrednio w jednostce lub grupie, z którą chcesz współpracować.

W praktyce ważniejsza od rasy jest konkretna osobowość psa: motywacja do szukania, odwaga, wytrzymałość, zdrowe stawy i dobra socjalizacja. Dlatego właśnie tak często spotkasz w akcjach owczarka niemieckiego czy border collie.

Jakie cechy musi mieć kandydat do tej służby?

• Brak agresji wobec ludzi: pies znajduje obcych, często przestraszonych lub rannych, i musi zachować się wobec nich spokojnie.
• Odpowiednia wielkość: średni pies łatwiej porusza się w gruzach i daje się przenosić, duży lepiej holuje w wodzie.
• Odwaga i odporność psychiczna: hałas, wysokość, ciemność i niestabilne podłoże nie mogą go blokować.
• Silna motywacja do pracy, najczęściej zabawkowa lub pokarmowa.
• Dobre zdrowie, zwłaszcza stawów, oraz właściwa kondycja.
• Inteligencja i umiejętność samodzielnego podejmowania decyzji w pracy z dala od przewodnika.

Jak wygląda szkolenie psa do służby ratowniczej?

Przygotowanie zaczyna się już u szczeniaka, w pierwszych tygodniach życia, od szerokiej socjalizacji: różne podłoża, dźwięki, ludzie, transport. Następnie właściwe szkolenie użytkowe trwa zwykle do ok. 3 roku życia psa. Najpierw pies uczy się szukać człowieka przez zabawę: najpierw znajduje schowanego opiekuna, potem obcą osobę, a z czasem coraz trudniej ukryte „ofiary”, na coraz większym terenie.

Równolegle trenuje się posłuszeństwo, zręczność (kładki, drabiny, tunele), oszczekiwanie znaleziska i pracę w hałasie. Przy tym ćwiczenia możliwie wiernie odwzorowują prawdziwe akcje i odbywają się o każdej porze dnia, w deszczu, śniegu i upale. Wreszcie po zdaniu egzaminu pies nie kończy nauki: zespoły regularnie trenują i co pewien czas potwierdzają uprawnienia.

Kto w Polsce prowadzi zespoły poszukiwawcze z psami?

Takie zespoły działają w specjalistycznych grupach poszukiwawczo-ratowniczych Państwowej Straży Pożarnej, w GOPR i TOPR (szczególnie w ratownictwie lawinowym), w WOPR oraz w licznych stowarzyszeniach i grupach ochotniczych, które współpracują ze strażą pożarną i policją. Co więcej, wiele z nich to wolontariusze, którzy szkolą prywatne psy w wolnym czasie i na własny koszt. Ponadto polskie zespoły brały udział także w akcjach za granicą, m.in. po trzęsieniach ziemi.

Psy pomagają też w innych zadaniach, np. w poszukiwaniu ciał (o tym przeczytasz w tekście o psach szkolonych na zwłoki).

Najsłynniejszy bohater na czterech łapach: Barry

Najbardziej znanym czworonożnym bohaterem w historii jest Barry, przodek dzisiejszych bernardynów, który żył w latach 1800 do 1814 w hospicjum na Przełęczy Wielkiego Świętego Bernarda w Alpach. Według przekazów uratował ponad 40 osób. Do dziś jego wypreparowane ciało można zobaczyć w Muzeum Historii Naturalnej w Bernie. Więcej o nim przeczytasz w artykule Barry, słynny bernardyn, a o innych bohaterach w tekście o psach ratowniczych z 11 września.

Podsumowanie

Psy ratownicze to wyspecjalizowani partnerzy ratowników, którzy w terenie, gruzach, lawinie i wodzie skracają poszukiwania z dni do godzin. Przy tym kluczem jest odpowiedni pies, długie szkolenie i zgrany zespół z przewodnikiem. Jeśli interesują Cię inne psy w służbie człowieka, przeczytaj o historii psów policyjnych i zajrzyj do działu ciekawostki o psach.