Dogoterapia: na czym polega, komu pomaga i jakie psy pracują

Na czym polega dogoterapia? To inaczej kynoterapia, czyli wspieranie rehabilitacji, edukacji i terapii z udziałem specjalnie wyszkolonego psa i jego przewodnika. Dzięki temu pies staje się motywatorem i „mostem” w kontakcie, dzięki czemu dzieci i dorośli chętniej ćwiczą, mówią i okazują emocje. Poniżej wyjaśniamy, komu pomaga, jak wyglądają zajęcia i jak wybrać dobrego terapeutę.

Dogoterapia: na czym polega?

Dogoterapia to metoda wspomagająca, w której pies jest partnerem terapeuty. Na przykład uczestnik głaszcze psa, czesze go, rzuca mu piłkę, wydaje proste komendy, prowadzi na smyczy albo naśladuje jego ruchy. Przy tym każde z tych zadań jest ćwiczeniem: ruchowym, sensorycznym, językowym lub społecznym.

Zajęcia dobiera się indywidualnie, z uwzględnieniem stopnia niepełnosprawności i zaleceń lekarza lub rehabilitanta. Najczęściej obejmują:

• Poznawanie budowy ciała psa i porównywanie jej z własnym ciałem, co pomaga w orientacji w schemacie ciała.
• Ćwiczenia ruchowe: chodzenie z psem, siadanie i leżenie razem z nim, sięganie po smakołyk.
• Stymulacja zmysłów dotyku, wzroku i słuchu.
• Ćwiczenia koncentracji, pamięci i mowy.
• Nauka codziennych czynności, np. mycia rąk po zabawie czy dbania o miskę psa.
• Ćwiczenia relaksacyjne, np. leżenie przy oddychającym spokojnie psie.

Dogoterapia dla dzieci i dorosłych: komu pomaga?

Z zajęć z psem korzystają zarówno dzieci, jak i dorośli. Ponadto dogoterapia bywa pomocna jako uzupełnienie terapii przy:

• Autyzmie i zespole Aspergera.
• Zespole Downa i innych niepełnosprawnościach intelektualnych.
• Mózgowym porażeniu dziecięcym, niedowładach i wadach postawy.
• ADHD i trudnościach z koncentracją.
• Zaburzeniach mowy i trudnościach szkolnych.
• Nerwicach, lękach, obniżonym nastroju i trudnościach emocjonalnych.
• Samotności i ograniczonej aktywności u seniorów, np. w domach opieki.

Zajęcia sprawdzają się także u dzieci nieśmiałych, wycofanych, mających problem z nawiązywaniem kontaktów, oraz u tych, które spędzają za dużo czasu przed ekranem. Dzieje się tak, ponieważ pies daje pretekst do ruchu, rozmowy i zabawy. Jeśli chcesz wiedzieć więcej o tym, jak zwierzę wpływa na najmłodszych, przeczytaj artykuły jak pies wpływa na rozwój dziecka i pies dla dziecka z zespołem Aspergera.

Na czym polega terapia z udziałem psa: formy zajęć

Na świecie popularny jest podział zaproponowany przez amerykańskie Towarzystwo Delta (obecnie Pet Partners):

Natomiast w Polsce stosuje się też podział na trzy formy:

Spotkanie z psem

Swobodne zajęcia, których celem jest radość i zbudowanie pozytywnej relacji z psem. Na przykład uczestnicy głaszczą psa, bawią się z nim, wydają proste polecenia. Dzięki temu takie spotkania pomagają oswoić lęk przed zwierzętami i obcymi ludźmi.

Edukacja z psem

Zajęcia według scenariusza, często w przedszkolach i szkołach. Wówczas pies jest „pomocą naukową”: dzieci uczą się o jego potrzebach, liczą łapy, poznają kolory obroży, ćwiczą słownictwo. W efekcie w przyjaznej atmosferze łatwiej zapamiętują i chętniej uczestniczą w lekcji.

Terapia z psem

Najbardziej sformalizowana forma. Przede wszystkim program ustala się z rehabilitantem, logopedą lub psychologiem, a dla każdego uczestnika prowadzi się kartę przebiegu zajęć i notuje postępy. Ponadto zajęcia odbywają się indywidualnie lub w małych grupach, zwykle do trzech osób.

Jakie umiejętności rozwija zabawa z psem kynoterapeutą?

Kynoterapia, nazywana też dogoterapią lub canisterapią, to w Polsce zajęcie wpisane do klasyfikacji zawodów i specjalności jako kynoterapeuta. Standardy pracy opracowały środowiska kynoterapeutów, a cele terapii wyznaczają specjaliści prowadzący pacjenta. W praktyce dobrze zaplanowane ćwiczenia z psem wspierają między innymi:

• Percepcję i orientację w przestrzeni, na przykład podczas szukania ukrytych smakołyków.
• Sprawność ruchową i koordynację wzrokowo-ruchową przy rzucaniu piłki czy czesaniu psa.
• Liczenie, klasyfikowanie i nazywanie kolorów z użyciem psich akcesoriów.
• Myślenie przyczynowo-skutkowe, gdy pies reaguje na polecenie dziecka.
• Rozwój mowy, samodzielność i poczucie własnej wartości.

Takie zajęcia prowadzi się nie tylko z dziećmi, lecz także w szpitalach, hospicjach, domach seniora, ośrodkach terapii uzależnień i zakładach karnych.

Pies terapeuta: jakie psy nadają się do dogoterapii?

O przydatności psa decyduje przede wszystkim jego charakter, a dopiero potem rasa. Dlatego pies terapeutyczny musi być:

• Spokojny, przewidywalny i odporny na stres, hałas oraz nagłe ruchy.
• Przyjazny wobec obcych dorosłych i dzieci, bez skłonności do kłapania czy podgryzania.
• Posłuszny i dobrze zsocjalizowany z innymi zwierzętami.
• Zdrowy, regularnie szczepiony (także przeciw wściekliźnie, zgodnie z zasadami opisanymi przez Główny Inspektorat Weterynarii), odrobaczany i kontrolowany przez lekarza weterynarii.
• Sprawdzony w testach predyspozycji i przeszkolony razem z przewodnikiem.

W praktyce najczęściej pracują golden retrievery, labradory, cavaliery king charles spaniele i nowofundlandy, a także dobrze dobrane mieszańce. Natomiast rzadko wykorzystuje się psy typowo stróżujące i obronne, bo ich naturalne skłonności nie sprzyjają pracy z obcymi ludźmi.

Jakie są efekty dogoterapii?

Terapeuci najczęściej opisują pięć obszarów, w których kontakt z psem pomaga dzieciom:

• Pozytywne emocje: dzieci chętnie współpracują z psem, śmieją się i głaszczą go, mimo że bywają obojętne na inne bodźce.
• Spontaniczna aktywność: dziecko z trudnościami ruchowymi zapomina o ograniczeniach i angażuje się w zabawę.
• Czucie powierzchniowe i głębokie: głaskanie psa uczy odbierania bodźców dotykowych.
• Napięcie mięśniowe: relaks podczas kontaktu ze zwierzęciem pomaga rozluźnić mięśnie.
• Zmysły: dotyk, wzrok i wczuwanie się w sytuację psa angażują dziecko wielokierunkowo.

Dogoterapia uzupełnia tradycyjną rehabilitację, ale jej nie zastępuje. Efekty bywają widoczne po kilku tygodniach, dlatego rodzice nie powinni traktować zajęć jak ostatniej deski ratunku.

Terapeuci i rodzice często obserwują, że w obecności psa uczestnicy są bardziej ożywieni, częściej gestykulują, mówią i reagują głosem. Do typowych korzyści należą więc:

• Większa motywacja do ćwiczeń ruchowych i logopedycznych.
• Poprawa koncentracji i wydłużenie czasu uwagi.
• Łatwiejsze wyrażanie emocji, zarówno słowami, jak i gestami.
• Wzrost pewności siebie i samodzielności, np. przy prowadzeniu psa na smyczy.
• Obniżenie napięcia i lęku, poczucie bezpieczeństwa.
• Wzbogacenie słownictwa i chęć do rozmowy.

Jednak efekty są indywidualne i zależą od regularności zajęć, kompetencji terapeuty oraz współpracy z innymi specjalistami.

Dogoterapia w Polsce: jak się rozwijała?

Zajęcia z udziałem psów prowadzi się w Polsce od lat 80. XX wieku. Następnie powstały stowarzyszenia i fundacje zajmujące się kynoterapią, opracowano standardy pracy i kodeksy etyczne terapeutów. Nadal jednak brakuje jednolitych przepisów, które określałyby kwalifikacje dogoterapeutów i wymagania wobec psów terapeutycznych. Dokładniej opisujemy to w tekście historia dogoterapii.

Psy terapeutyczne po katastrofach i klęskach żywiołowych

Psy terapeutyczne pracują także poza gabinetem. Po silnym tornadzie, które przeszło przez miasteczko Washington w stanie Illinois, wolontariusze przyjechali z psami, aby wesprzeć mieszkańców, którzy stracili dorobek życia. Zwierzęta przeszkoliła organizacja Therapy Dogs International, a przed świętami wspólne spotkanie w ocalałej części miasta pomogło ludziom choć na chwilę odetchnąć. Takie psy pełnią rolę wsparcia emocjonalnego i nie zastępują pomocy psychologa ani służb ratunkowych.

Jak wybrać dobrego dogoterapeutę?

• Zapytaj o wykształcenie terapeuty (pedagogika, psychologia, fizjoterapia) i ukończone kursy kynoterapii.
• Sprawdź, czy pies zdał testy predyspozycji i ma aktualne badania weterynaryjne.
• Poproś o plan zajęć i informację, jak będą dokumentowane postępy.
• Zwróć uwagę, czy terapeuta dba o dobrostan psa: przerwy, wodę, ograniczoną liczbę zajęć dziennie.
• Upewnij się, że zajęcia uzupełniają, a nie zastępują inne formy terapii.

Podsumowanie

Dogoterapia to cenne wsparcie rehabilitacji, edukacji i terapii emocjonalnej, pod warunkiem że prowadzi ją kompetentny terapeuta ze zdrowym, dobrze przygotowanym psem. Ponadto psy pracują w nietypowych miejscach, o czym przeczytasz w tekście dogoterapia w zakładach karnych oraz w kategorii nasz pies.