Choroby odzwierzęce: zoonozy od psa i profilaktyka

7 min czytania

Choroby odzwierzęce (zoonozy) to choroby zakaźne i pasożytnicze, które mogą przenosić się ze zwierząt na ludzi. Od psa można się zarazić m.in. toksokarozą, tasiemczycą czy wścieklizną, ale ryzyko jest niewielkie, jeśli pies jest szczepiony, odrobaczany i chroniony przed pasożytami. Wyjaśniamy, jakie są najważniejsze zoonozy, jakie dają objawy i jak im zapobiegać.

W skrócie:

Zoonozy wywołują wirusy, bakterie, pasożyty i grzyby.
Najbardziej narażone są małe dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży i osoby z obniżoną odpornością.
Podstawą ochrony jest regularne odrobaczanie, szczepienia i ochrona psa przed kleszczami i pchłami.
Mycie rąk i sprzątanie po psie zapobiegają większości zakażeń.
Po ugryzieniu przez nieznane zwierzę zawsze zgłoś się do lekarza.

Choroby odzwierzęce przenoszone przez zwierzęta domowe — Kontakt ze zwierzętami jest bezpieczny, jeśli pamiętasz o profilaktyce i higienie.

Spis treści

Czym są choroby odzwierzęce?

Choroby odzwierzęce to zakażenia, które w naturalny sposób przechodzą ze zwierząt na ludzi. Przy tym źródłem nie jest tylko ugryzienie czy zadrapanie. Do zakażenia może dojść przez kontakt z odchodami, moczem, śliną, sierścią, skażoną glebą, wodą lub żywnością. Z kolei część chorób przenoszą pośrednio wektory: kleszcze, komary czy pchły.

Choroby te są groźne, bo mogą przebiegać skrycie, a zwierzę może być nosicielem bez widocznych objawów. Dlatego profilaktyka u psa jest jednocześnie ochroną całej rodziny.

Kto jest najbardziej narażony?

Dzieci do 5 lat, które bawią się w piaskownicach i wkładają ręce do buzi.
Osoby starsze, przewlekle chore i z obniżoną odpornością.
Kobiety w ciąży.
Pracownicy schronisk, lekarze weterynarii, hodowcy, groomerzy.
Osoby spędzające dużo czasu w lasach, nad wodą i podróżujące do krajów, gdzie występują rzadkie u nas choroby.

Najczęstsze choroby odzwierzęce pasożytnicze

Toksokaroza

Wywołują ją larwy glisty psiej (Toxocara canis) lub kociej. Jaja pasożyta wydalane są z kałem zakażonych zwierząt, zwłaszcza szczeniąt, i po kilku tygodniach w glebie stają się zakaźne. Natomiast człowiek zaraża się, połykając jaja, najczęściej z ziemią lub piaskiem z piaskownicy. Następnie larwy wędrują po organizmie i mogą trafić do wątroby, płuc, mózgu lub oka.

Często przebiega bezobjawowo. U dzieci mogą wystąpić bóle brzucha, gorączka, kaszel, powiększenie wątroby, a w postaci ocznej pogorszenie widzenia, nawet trwałe. Wówczas leczenie prowadzi lekarz, stosując leki przeciwpasożytnicze i czasem przeciwzapalne.

Tasiemczyce

Tasiemiec psi (Dipylidium caninum) przenosi się przez pchły: człowiek, najczęściej dziecko, zaraża się, przypadkiem połykając zakażoną pchłę. Zazwyczaj objawy dotyczą przewodu pokarmowego: bóle brzucha, niestrawność, brak apetytu. Znacznie groźniejsza jest bąblowica wywoływana przez tasiemca bąblowcowego, w której w narządach człowieka, np. w wątrobie, rozwijają się torbiele. Z kolei psy zarażają się nim głównie przez zjadanie surowych podrobów lub upolowanych gryzoni.

Dziecko bawiące się z psem — Dzieci są szczególnie narażone na zoonozy, dlatego tak ważne jest mycie rąk.

Giardioza

Wywołuje ją pierwotniak Giardia. Zwykle zakażenie następuje przez połknięcie cyst z wodą, żywnością lub z rąk zanieczyszczonych kałem. U ludzi i psów powoduje przewlekłe lub nawracające biegunki. Przenoszenie z psa na człowieka jest możliwe, ale nie każdy typ giardii u psów jest groźny dla ludzi.

Świerzb i grzybica

Świerzbowiec psi może wywołać u człowieka swędzącą wysypkę, zwykle przemijającą po wyleczeniu psa. Z kolei grzybice skóry (dermatofitozy) przenoszą się przez bezpośredni kontakt i dają okrągłe, łuszczące się, swędzące zmiany na skórze.

Choroby wirusowe i bakteryjne

Wścieklizna

Najgroźniejsza zoonoza. Wirus znajduje się w ślinie chorego zwierzęcia, a do zakażenia dochodzi najczęściej przez ugryzienie, rzadziej przez kontakt śliny z raną lub błoną śluzową. Przy tym czas od zakażenia do objawów wynosi zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. U człowieka pojawiają się zaburzenia czucia w miejscu ugryzienia, niepokój, pobudzenie, ślinotok, lęk przed wodą, drgawki i porażenia. Gdy wystąpią objawy, choroba prawie zawsze kończy się śmiercią.

Dlatego najważniejsze jest szybkie działanie po narażeniu. Lekarz decyduje o szczepieniu poekspozycyjnym, które podane na czas jest bardzo skuteczne. Co ważne, współczesne szczepienie to kilka dawek szczepionki w ramię, czasem z immunoglobuliną, a nie dawna seria bolesnych zastrzyków w brzuch. W Polsce szczepienie psów przeciw wściekliźnie jest obowiązkowe, a aktualne zasady opisuje Główny Inspektorat Weterynarii. Więcej przeczytasz w artykule wścieklizna u psa.

Wścieklizna jako choroba odzwierzęca — Obowiązkowe szczepienie psów przeciw wściekliźnie chroni zwierzęta i ludzi.

Leptospiroza

Bakteryjna choroba przenoszona głównie przez mocz zakażonych zwierząt, w tym gryzoni i psów, oraz skażoną wodę i glebę. U człowieka objawia się gorączką, dreszczami, bólami głowy i mięśni, przekrwieniem spojówek, a w cięższych przypadkach uszkodzeniem nerek i wątroby. Na szczęście psy można szczepić przeciw leptospirozie.

Kampylobakterioza i salmonelloza

Bakterie Campylobacter i Salmonella bytują w przewodzie pokarmowym wielu zwierząt. Człowiek zaraża się drogą pokarmową lub przez kontakt z kałem. Typowe objawy to biegunka, bóle brzucha i gorączka. Ryzyko rośnie przy karmieniu psa surowym mięsem bez zachowania zasad higieny.

Bartoneloza (choroba kociego pazura)

Wywołują ją bakterie Bartonella, przenoszone głównie przez zadrapania kotów, rzadziej psów. Objawia się grudką w miejscu zadrapania i powiększeniem węzłów chłonnych.

Choroby przenoszone przez kleszcze i owady

Borelioza, anaplazmoza czy erlichioza nie przechodzą bezpośrednio z psa na człowieka. Przenoszą je bowiem kleszcze. Pies może jednak przynieść kleszcza do domu, a ten przejść na człowieka. Podobnie jest z dirofilariozą, przenoszoną przez komary, która pojawia się w Polsce coraz częściej. Więcej przeczytasz w artykule dirofilarioza u psów.

Choroba	Jak się szerzy	Główna ochrona
Toksokaroza	połknięcie jaj z gleby, piasku	odrobaczanie, sprzątanie odchodów, mycie rąk
Tasiemczyce	pchły, surowe podroby	ochrona przed pchłami, odrobaczanie
Wścieklizna	ugryzienie, ślina	szczepienie psa, szybka pomoc po pogryzieniu
Leptospiroza	mocz, skażona woda	szczepienie psa, unikanie stojącej wody
Borelioza	kleszcze	preparaty przeciw kleszczom, oglądanie skóry
Giardioza	cysty w kale, wodzie	higiena, leczenie psa

Pies i kot jako możliwe źródło chorób odzwierzęcych — Profilaktyka u psów i kotów jest jednocześnie ochroną domowników.

Jak zapobiegać chorobom odzwierzęcym?

Odrobaczaj psa regularnie, zwykle co około 3 miesiące, a szczenięta częściej. Szczegóły znajdziesz w artykule odrobaczanie psów.
Szczep psa przeciw wściekliźnie zgodnie z przepisami i rozważ szczepienie przeciw leptospirozie.
Stosuj preparaty przeciw kleszczom i pchłom przez cały sezon ich aktywności.
Sprzątaj odchody psa od razu, także w ogrodzie.
Myj ręce po zabawie z psem, przed jedzeniem i po powrocie ze spaceru, ucz tego dzieci.
Nie pozwalaj psu lizać twarzy małych dzieci i osób z obniżoną odpornością.
Nie karm psa surowymi podrobami nieznanego pochodzenia.
Zakrywaj piaskownice w ogrodzie, by nie korzystały z nich zwierzęta.

Do lekarza zgłoś się po każdym ugryzieniu przez nieznane, dzikie lub dziwnie zachowujące się zwierzę. Ponadto konsultacji wymagają przewlekła biegunka, gorączka bez wyraźnej przyczyny, pogorszenie widzenia u dziecka czy swędząca wysypka u kilku domowników jednocześnie. Natomiast psa z biegunką, świądem lub utratą sierści pokaż lekarzowi weterynarii.

Pies i dziecko w domu — Wspólne życie dzieci i psa jest bezpieczne przy zachowaniu zasad higieny.

Najczęściej zadawane pytania

Czy można zarazić się od psa boreliozą?

Nie bezpośrednio. Boreliozę przenoszą kleszcze, a pies nie zaraża nią człowieka. Pies może jednak przynieść do domu kleszcza, który przejdzie na człowieka, dlatego ochrona psa przed kleszczami chroni też domowników.

Jak często odrobaczać psa, żeby chronić rodzinę?

U dorosłych psów najczęściej zaleca się odrobaczanie co około 3 miesiące, a przy kontakcie z małymi dziećmi lub jedzeniu surowego mięsa częściej. Z kolei szczenięta odrobacza się wielokrotnie w pierwszych miesiącach życia. Dlatego schemat ustal z lekarzem weterynarii.

Co zrobić po ugryzieniu przez obcego psa?

Umyj ranę dokładnie wodą z mydłem przez kilkanaście minut, zdezynfekuj ją i jak najszybciej zgłoś się do lekarza. Następnie lekarz oceni ryzyko wścieklizny i tężca oraz zdecyduje o szczepieniu. Ponadto, jeśli to możliwe, ustal właściciela psa i to, czy pies jest szczepiony.

Czy kobieta w ciąży może mieć psa?

Tak. Przede wszystkim ważna jest higiena: mycie rąk po kontakcie z psem, sprzątanie odchodów w rękawiczkach i regularne odrobaczanie. Natomiast toksoplazmoza, groźna w ciąży, jest związana głównie z kotami i surowym mięsem, a nie z psami.

Czy szczepienie psa przeciw wściekliźnie jest obowiązkowe?

Tak, w Polsce psy muszą być szczepione przeciw wściekliźnie zgodnie z przepisami, pierwszy raz w młodym wieku, a potem regularnie według zaleceń. Szczepienie potwierdza wpis lekarza weterynarii w książeczce zdrowia lub paszporcie.

Podsumowanie

Choroby odzwierzęce brzmią groźnie, ale w praktyce ryzyko zakażenia od zdrowego, zadbanego psa jest małe. Dlatego regularne odrobaczanie, szczepienia, ochrona przed kleszczami i pchłami oraz zwykła higiena wystarczą, by cieszyć się bliskością psa bez obaw. Więcej porad o zdrowiu znajdziesz w dziale choroby psów.