Różnorodność psów: skąd tyle ras i typów

7 min czytania

Różnorodność psów nie ma sobie równych wśród ssaków: jeden gatunek obejmuje zarówno chihuahua ważącą 2 kg, jak i mastifa przekraczającego 80 kg. Przede wszystkim ta ogromna rozpiętość to efekt tysięcy lat współpracy z człowiekiem, który dobierał psy do pasienia, polowania, pilnowania i towarzystwa. Dlatego poniżej wyjaśniamy, skąd wzięły się te różnice, jakie główne typy psów wyróżniamy i co z tego wynika dla Ciebie przy wyborze psa.

W skrócie:

Wszystkie psy domowe to jeden gatunek, pochodzący od dawnej populacji wilków.
Psy różnią się wzrostem od kilkunastu do ponad 80 cm w kłębie i masą od 1 do ponad 80 kg.
Różnice są efektem selekcji prowadzonej przez człowieka: najpierw do pracy, od XIX wieku także pod kątem wyglądu.
FCI uznaje ponad 350 ras w 10 grupach, ale wiele z nich łączy podobna funkcja i charakter.
Wybierając psa, kieruj się przede wszystkim tym, do czego rasa była tworzona, a nie samym wyglądem.

Skąd się wzięła różnorodność psów
Najmniejsze i największe psy
Główne typy psów i ich zadania
Rasy pierwotne i rasy nowoczesne
Co różnorodność oznacza przy wyborze psa

Spis treści

Skąd się wzięła różnorodność psów

Przez długi czas sądzono, że różne rasy psów pochodzą od różnych gatunków wilków, a nawet szakali. Jednak badania genetyczne pokazały, że to nieprawda. Przede wszystkim wszystkie psy domowe wywodzą się od jednej, wymarłej już populacji wilków, a do udomowienia doszło co najmniej kilkanaście tysięcy lat temu. Szczegóły tej historii opisujemy w artykule udomowienie psa: skąd pochodzi pies.

Przez tysiąclecia ludzie zatrzymywali przy sobie psy, które najlepiej sprawdzały się w danym zadaniu: szybkie do polowania na zające, odważne do obrony stad, wytrwałe do ciągnięcia sań, małe i łagodne do towarzystwa. W efekcie z czasem w różnych regionach świata powstały typy psów dopasowane do klimatu i pracy.

Prawdziwy wysyp ras nastąpił w XIX wieku, gdy w Wielkiej Brytanii i innych krajach europejskich zaczęto organizować wystawy psów i prowadzić księgi rodowodowe. Hodowcy zamknęli populacje i zaczęli dobierać psy także pod kątem wyglądu. To dlatego większość dzisiejszych ras liczy sobie mniej niż 200 lat.

Rola genów w hodowli psów

Psy są wyjątkowo podatne na zmiany wyglądu, bo kilka genów o dużym działaniu decyduje o kluczowych cechach. Na przykład jeden wariant genu IGF1 ma duży wpływ na małe rozmiary ciała, inne geny odpowiadają za krótkie łapy jamnika i corgi, długość i skręt sierści czy skrócony pysk. Dzięki temu w stosunkowo niewielu pokoleniach można uzyskać psa wyraźnie innego niż przodkowie.

Chart rosyjski borzoj, przykład różnorodności psów — Charty rosyjskie, smukłe psy stworzone do pościgu

Wielkość psa: najmniejsze i największe rasy

Co ciekawe, rozpiętość wymiarów u psów jest większa niż u jakiegokolwiek innego gatunku ssaka. Dla porównania:

Rasa	Typowa wysokość w kłębie	Typowa masa
Chihuahua	15 do 23 cm	1,5 do 3 kg
Yorkshire terrier	ok. 20 cm	do 3,2 kg
Beagle	33 do 40 cm	ok. 10 do 15 kg
Labrador retriever	54 do 57 cm	ok. 25 do 36 kg
Wilczarz irlandzki	od 71 do 79 cm i więcej	od 40,5 do 54,5 kg
Dog niemiecki	od 72 do 80 cm i więcej	ok. 50 do 90 kg
Mastif angielski	ok. 70 do 80 cm	często ponad 80 kg

Za najwyższe rasy uchodzą wilczarz irlandzki i dog niemiecki, za najcięższe mastif angielski i bernardyn. Natomiast na drugim biegunie jest chihuahua. Ciekawe rekordy opisujemy w tekście najmniejszy pies świata.

Wilczarz irlandzki, jedna z najwyższych ras psów — Wilczarz irlandzki należy do najwyższych psów świata

Wielkość psa wpływa nie tylko na miejsce w domu, ale też na koszty i długość życia. Małe rasy żyją zwykle dłużej, nierzadko 14 do 16 lat, a olbrzymie często 8 do 10 lat. Ponadto duży pies to też większe porcje karmy, większe dawki leków i droższe akcesoria.

Rasy psów: główne typy i ich zadania

Choć ras jest kilkaset, większość z nich można przypisać do kilku typów, które łączy podobne przeznaczenie, a więc i podobne potrzeby. Natomiast formalny podział FCI na 10 grup omawiamy w artykule podział ras psów według grup FCI. Tu skupiamy się na tym, co z tych typów wynika w praktyce.

Szpice i psy pierwotne

Średniej wielkości psy o mocnej budowie, gęstej sierści, stojących uszach i ogonie zawiniętym na grzbiet. Należą do nich psy zaprzęgowe, takie jak husky syberyjski i alaskan malamute, japońskie akity i shiba, a także miniaturowe szpice do towarzystwa. Ponadto są niezależne, często uparte i potrzebują dużo ruchu.

Owczarki i psy pasterskie

Tworzone do zaganiania stad i współpracy z pasterzem, jak border collie czy owczarek australijski, albo do samodzielnej ochrony stad przed drapieżnikami, jak owczarek podhalański i kaukaski. Jednak pierwsze są bardzo chętne do pracy i łatwe w szkoleniu, drugie niezależne, terytorialne i nieufne wobec obcych.

Teriery

Małe i średnie, odważne, zadziorne psy, wywodzące się głównie z Wysp Brytyjskich. Pierwotnie tępiły szczury i wchodziły do nor lisów i borsuków. Dlatego mają silny instynkt łowiecki, dużo energii i własne zdanie. Więcej w artykule psy teriery.

Charty

Z kolei smukłe, długonogie psy polujące wzrokiem i biegające z ogromną prędkością, jak greyhound, whippet czy chart rosyjski. W domu zwykle spokojne i łagodne, ale potrzebują bezpiecznego miejsca do sprintu, bo instynkt pościgu bywa silniejszy od przywołania.

Psy gończe i posokowce

Natomiast psy pracujące nosem, często w sforze, jak beagle czy ogary. Są towarzyskie i wytrwałe, ale mają głośny głos i łatwo podążają za tropem, zapominając o opiekunie.

Beagle, pies gończy pracujący węchem — Beagle, przedstawiciel psów gończych

Molosy

Masywne psy o szerokiej czaszce i silnej budowie, takie jak dog niemiecki, mastify, bernardyn czy rottweiler. Dawniej służyły do stróżowania, walki i ciężkiej pracy. Dziś to zwykle spokojni, ale wymagający dobrej socjalizacji towarzysze.

Psy ozdobne i do towarzystwa

Z kolei rasy, które od dawna żyły na dworach i w domach mieszczańskich, jak mops, pekińczyk, chihuahua czy cavalier king charles spaniel. Są przywiązane do ludzi i dobrze odnajdują się w mieszkaniu, ale część z nich ma skrócone pyski, co może powodować problemy z oddychaniem.

Rasy psów pierwotne i nowoczesne

Badania DNA wyróżniają grupę ras, które przez długi czas rozwijały się w izolacji i są genetycznie bliższe dawnym psom. Należą do nich na przykład basenji, saluki, akita, shiba, chow chow, husky syberyjski i alaskan malamute. Szpice i niektóre charty są więc rzeczywiście jednymi z najstarszych typów psów.

Większość popularnych ras, od labradora po yorkshire terriera, powstała natomiast w ciągu ostatnich dwóch stuleci, często z krzyżowania psów z różnych regionów. To dlatego rasy tak różnią się wyglądem, a jednocześnie wiele z nich łączy wspólne pochodzenie i podobne cechy charakteru.

Różnorodność psów a wybór pupila

Każda rasa jest „zaprogramowana” do innego zadania i ta historia wciąż wpływa na jej zachowanie. Dlatego pies pasterski będzie zaganiał dzieci, terier będzie kopał w ogrodzie, a chart pobiegnie za zającem. Zamiast wybierać psa tylko dlatego, że się podoba, zadaj sobie kilka pytań:

Ile czasu dziennie możesz poświęcić na ruch i zajęcia z psem?
Czy mieszkasz w bloku, czy w domu z ogrodem?
Czy masz doświadczenie w szkoleniu psów?
Czy w domu są małe dzieci, inne zwierzęta, osoby z alergią?
Ile czasu możesz poświęcić na pielęgnację sierści?

Praktyczne wskazówki znajdziesz w poradniku jak wybrać odpowiednią rasę psa, a szybkie dopasowanie umożliwi nasz quiz: jaka rasa pasuje do Ciebie.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego psy tak bardzo różnią się wyglądem?

Bo przez tysiące lat człowiek celowo wybierał do rozrodu psy przydatne do konkretnych zadań, a w ostatnich dwóch stuleciach także o określonym wyglądzie. Psy mają przy tym genom, w którym niewielka liczba genów silnie wpływa na wielkość, długość łap, kształt czaszki i rodzaj sierści.

Czy wszystkie rasy psów to jeden gatunek?

Tak. Wszystkie psy domowe, od chihuahua po doga niemieckiego, należą do jednego gatunku i mogą się ze sobą krzyżować. Natomiast różnice między rasami są wynikiem selekcji, a nie odrębnego pochodzenia.

Ile jest ras psów na świecie?

Międzynarodowa Federacja Kynologiczna FCI uznaje ponad 350 ras, podzielonych na 10 grup. Ponadto inne organizacje kynologiczne mają własne listy, a do tego dochodzą rasy lokalne i nieuznane.

Która rasa psa jest najstarsza?

Genetycy wskazują grupę tak zwanych ras pierwotnych, które mniej mieszały się z innymi psami, na przykład basenji, saluki, akitę, shibę, chow chow, husky i alaskan malamute. Większość współczesnych ras powstała jednak dopiero w XIX i XX wieku.

Podsumowanie

Różnorodność psów to efekt wspólnej historii psa i człowieka: od jednej populacji wilków do kilkuset ras o skrajnie różnych rozmiarach, sierści i temperamentach. Dzięki temu znając pierwotne przeznaczenie rasy, łatwiej przewidzisz jej potrzeby i wybierzesz psa, który naprawdę pasuje do Twojego życia. Przeglądaj profile ras w kategorii rasy psów.