Zmysły u psa: jak pies widzi, słyszy, czuje i smakuje

Zmysły u psa działają podobnie jak u człowieka, ale o zupełnie innych proporcjach: węch odgrywa u psa rolę wiodącą, słuch obejmuje wysokie dźwięki niesłyszalne dla nas, a wzrok lepiej wychwytuje ruch i radzi sobie o zmroku, choć słabiej rozróżnia kolory. Jeśli chcesz zrozumieć, dlaczego Twój pupil węszy, nasłuchuje albo nie zauważa zabawki w trawie, ten tekst wyjaśni mechanizmy.

Jak pies postrzega świat?

Człowiek przede wszystkim patrzy. Pies przede wszystkim wącha. Ta prosta różnica tłumaczy wiele zachowań, które opiekunowie biorą za upór lub roztargnienie. Kiedy pies zatrzymuje się na spacerze przy każdym krzaku, zbiera informacje: kto tu był, kiedy, w jakim był stanie. Dla niego to coś w rodzaju czytania wiadomości.

Psie zmysły ukształtowały się w toku ewolucji drapieżnika, który polował o świcie i zmierzchu. Dlatego pies świetnie wychwytuje ruch, słyszy szelest małego gryzonia i tropi zapach sprzed wielu godzin. Natomiast szczegóły nieruchomych przedmiotów i pełna paleta barw nie były mu do przetrwania potrzebne.

Które zmysły u psa są najsilniejsze?

Gdyby ułożyć je według tego, jak bardzo wpływają na jego codzienne zachowanie, ranking wyglądałby mniej więcej tak:

• Węch: główne źródło informacji o otoczeniu, innych zwierzętach i ludziach.
• Słuch: bardzo czuły, szczególnie na wysokie i ciche dźwięki.
• Wzrok: znakomity w wykrywaniu ruchu i przy słabym świetle, słabszy w rozróżnianiu barw i szczegółów.
• Dotyk: ważny w relacjach społecznych, wspierany przez wibrysy, czyli wąsy czuciowe.
• Smak: najsłabszy, mocno powiązany z zapachem jedzenia.

Ta kolejność jest orientacyjna i różni się nieco między rasami. Psy gończe i posokowce mają wyjątkowo sprawny nos, a charty, polujące wzrokiem, szczególnie dobrze reagują na ruch w oddali.

Jak działa węch psa?

Nos psa ma wielokrotnie więcej receptorów węchowych niż nos człowieka, a część mózgu odpowiedzialna za analizę zapachów jest u psa proporcjonalnie znacznie większa. Dzięki temu pies rozpoznaje bardzo słabe zapachy, odróżnia je w mieszaninie i potrafi ustalić, z której strony dochodzą. Dodatkowo ma narząd lemieszowo-nosowy, który wychwytuje feromony, czyli chemiczne sygnały innych zwierząt.

W praktyce wielu opiekunów zauważa, że po spacerze z intensywnym węszeniem pies jest spokojniejszy niż po szybkim marszu. Praca nosem bardzo męczy umysł, więc zabawy węchowe są świetnym sposobem na wyciszenie psa. Więcej o tym, jak działa nos i które rasy mają najlepszy węch, przeczytasz w artykule psi węch: jak działa nos psa.

Na skuteczność węchu wpływa też stan psa. Przegrzany, mocno dyszący pies wącha słabiej, ponieważ większość powietrza przepływa przez pysk, a nie przez nos. Dlatego treningi tropienia lepiej planować w chłodniejsze godziny.

Jak dobrze słyszy pies?

Psy słyszą dźwięki o wyższej częstotliwości niż ludzie, w tym te, których my w ogóle nie odbieramy. Dlatego pies potrafi zareagować na gwizdek ultradźwiękowy, pisk elektroniki albo zbliżający się samochód na długo przed nami. Ruchome małżowiny uszne, poruszane przez kilkanaście mięśni, pozwalają mu precyzyjnie ustalić, skąd dochodzi dźwięk.

Ta czułość ma swoją cenę. Fajerwerki, burza czy głośne urządzenia mogą być dla psa nie tylko nieprzyjemne, ale wręcz przerażające. Z kolei szczekanie w nocy często nie jest „bez powodu”: pies po prostu słyszy coś, czego Ty nie słyszysz. Jeśli Twój pies boi się hałasu, przydadzą się porady, jak uspokoić psa podczas burzy.

Czy pies widzi kolory i jak widzi w ciemności?

Pies nie widzi świata w czerni i bieli, to dawny mit. Ma jednak tylko dwa rodzaje czopków, czyli komórek odpowiedzialnych za widzenie barw, podczas gdy człowiek ma trzy. W efekcie pies najlepiej rozróżnia odcienie niebieskiego i żółtego, natomiast czerwień, zieleń i pomarańcz zlewają mu się w podobne, szarożółte tony.

To ma praktyczne znaczenie. Czerwona piłka na zielonej trawie jest dla psa słabo widoczna, za to niebieska lub żółta wyraźnie się wyróżnia. Dlatego wiele przeszkód do agility ma właśnie takie kolory.

Z kolei przy słabym świetle pies radzi sobie lepiej niż człowiek. Ma więcej pręcików, czyli komórek czułych na światło, oraz warstwę odblaskową tapetum lucidum za siatkówką. Odbija ona światło z powrotem do receptorów, dlatego oczy psa świecą w ciemności, gdy padnie na nie światło latarki. Pies ma też szersze pole widzenia, za to słabiej widzi drobne szczegóły i nieruchome obiekty.

Dotyk i smak: jak działają te zmysły psa?

Dotyk i wibrysy

Z dotyku szczenię korzysta najwcześniej. Nowo narodzone szczenięta, jeszcze ślepe i głuche, odnajdują matkę dzięki dotykowi i ciepłu. Dorosły pies nadal potrzebuje bliskości: przytula się, opiera o nogi opiekuna, szuka kontaktu na kanapie. Ponadto wibrysy na pysku i nad oczami wyczuwają ruch powietrza i pomagają ocenić odległości w ciemności. Nie należy ich przycinać.

Smak

Pies ma znacznie mniej kubków smakowych niż człowiek. Rozpoznaje słodki, słony, kwaśny i gorzki smak, a także ma receptory szczególnie wrażliwe na smak wody. O tym, co pies zje, decyduje jednak przede wszystkim zapach. Dlatego wiele psów połyka jedzenie szybko i bez „delektowania się”, a apetyt nie zawsze idzie w parze z potrzebami. Kontrolę porcji ułatwi kalkulator, ile karmy dla psa.

Jak wykorzystać wiedzę o zmysłach u psa w codziennej opiece?

Znajomość psich zmysłów pozwala lepiej dopasować zabawy, trening i otoczenie. Oto kilka praktycznych wniosków:

1. Pozwalaj psu węszyć na spacerze, bo to jego sposób na poznawanie świata i odpoczynek dla głowy.
2. Wybieraj zabawki w kolorze niebieskim lub żółtym, które pies łatwiej dostrzeże.
3. Używaj aromatycznych nagród podczas treningu, ponieważ zapach wzmacnia motywację.
4. Chroń psa przed nagłym, głośnym hałasem i przyzwyczajaj go do dźwięków stopniowo.
5. Obserwuj zmiany: pies, który nagle wpada na meble lub nie reaguje na wołanie, może mieć problem ze wzrokiem albo słuchem.

Jeśli chcesz poznać budowę oka, ucha czy nosa w szerszym kontekście, zajrzyj do artykułu o anatomii psa. Rasy o wyjątkowo czułym nosie, na przykład posokowce, opisuje w swoich wzorcach Międzynarodowa Federacja Kynologiczna FCI.

Podsumowanie

Pies żyje w świecie zapachów i dźwięków, a obraz traktuje raczej jako uzupełnienie. Gdy to zrozumiesz, łatwiej przyjmiesz długie węszenie na spacerze, reakcje na odległe hałasy czy brak zainteresowania czerwoną piłką. Dopasuj zabawy i trening do jego natury, a codzienność stanie się dla Was obu prostsza. Sprawdź swoją wiedzę w quizie wiedzy o psach.