Pies leśny: mały psowaty z Ameryki, który pływa i poluje w stadzie

Pies leśny (Speothos venaticus), nazywany też pakożerem leśnym, to mały, krępy psowaty z lasów Ameryki Środkowej i Południowej, który żyje w stadach i świetnie pływa. Wygląda trochę jak skrzyżowanie jamnika z wydrą, dlatego wiele osób nie poznaje w nim krewnego psa. Wyjaśniamy, jak żyje i dlaczego tak rzadko się go widuje.

Jak wygląda pies leśny?

To jeden z najbardziej nietypowych psowatych. Ma wydłużony, krępy tułów, krótkie nogi, krótki, zaokrąglony pysk i małe, zaokrąglone uszy. Również ogon jest krótki i puszysty. Dzięki temu zwierzę łatwo przeciska się przez gęste zarośla i korzenie drzew, gdzie dłuższe nogi tylko by przeszkadzały.

Z kolei futro jest miękkie i gęste. Głowa, szyja i grzbiet mają zwykle jaśniejszy, rudobrązowy odcień, natomiast nogi, brzuch i ogon są ciemne, prawie czarne. Natomiast młode rodzą się niemal całe ciemne i jaśnieją z wiekiem. Ponadto ubarwienie różni się zależnie od regionu: populacje z północy bywają jaśniejsze, a z centralnej Amazonii ciemniejsze.

Cechy budowy związane z wodą

Szczególnie ciekawą cechą są błony pławne między palcami. Dlatego zwierzę chętnie wchodzi do wody, pływa i nurkuje, a nawet ściga zdobycz w rzece. Ma także mniej zębów niż większość psowatych, natomiast siekacze i łamacze są silne, przystosowane do diety prawie wyłącznie mięsnej. Ponadto obie płcie mają dobrze rozwinięte gruczoły zapachowe, którymi oznaczają teren.

Gdzie żyje pakożer leśny?

Zasięg obejmuje obszar od Panamy przez północną i środkową część Ameryki Południowej aż po Paragwaj i północno-wschodnią Argentynę. Gatunek wybiera wilgotne lasy nizinne, lasy łęgowe i podmokłe sawanny, zawsze w pobliżu rzek i strumieni.

Mimo dużego zasięgu jest jednak rzadko widywany. Wynika to z kilku przyczyn: żyje w gęstym lesie, występuje w niewielkim zagęszczeniu, a do tego jest płochliwy. Wiele informacji o jego zachowaniu pochodzi więc z fotopułapek i obserwacji w ogrodach zoologicznych. Co więcej, wyróżnia się trzy podgatunki, które różnią się głównie ubarwieniem i wielkością.

Jak żyje Speothos venaticus?

To prawdopodobnie najbardziej stadny psowaty Ameryki Południowej. Zazwyczaj grupa liczy od kilku do kilkunastu osobników i składa się z dominującej pary oraz ich potomstwa. Członkowie stada zawsze trzymają się blisko siebie i porozumiewają się wysokimi piskami. W gęstym lesie, gdzie trudno się zobaczyć, takie dźwięki pozwalają nie zgubić reszty grupy.

Zwierzęta są aktywne głównie w dzień, a noc spędzają w norach, wydrążonych pniach lub w zagłębieniach pod korzeniami. Również teren oznaczają moczem i wydzieliną gruczołów. Co ciekawe, samice podczas oznaczania terenu potrafią stanąć na przednich łapach, aby zostawić zapach wyżej.

Na co poluje pies leśny?

Pies leśny jest drapieżnikiem, który poluje zespołowo, ponieważ w pojedynkę nie poradziłby sobie z większą zdobyczą. W praktyce grupa działa w uzgodniony sposób: część osobników wypłasza zdobycz, a reszta odcina jej drogę ucieczki, często w kierunku wody. Do najczęstszych ofiar należą:

• Paka nizinna, czyli duży gryzoń, od którego pochodzi nazwa „pakożer”.
• Aguti i inne średniej wielkości gryzonie leśne.
• Pancerniki oraz młode kapibary.
• Ptaki gniazdujące na ziemi, jaszczurki i węże.

Dzięki współpracy stado potrafi pokonać zwierzę wyraźnie większe od pojedynczego osobnika. W praktyce oznacza to, że te niewielkie psowate radzą sobie z ofiarami ważącymi kilka razy więcej od nich samych.

Rozmnażanie i szczenięta

Najczęściej rozmnaża się tylko dominująca para. Ciąża trwa około 65 dni, a w miocie rodzi się najczęściej od 3 do 6 szczeniąt. Następnie młode przychodzą na świat w norze z zamkniętymi oczami i ciemnym futerkiem.

Opiekę sprawuje więc cała grupa. Samiec i starsze rodzeństwo przynoszą pokarm samicy i maluchom. Szczenięta zaczynają jeść mięso dopiero po kilku tygodniach, a dojrzałość osiągają przed ukończeniem pierwszego roku. W ogrodach zoologicznych zwierzęta dożywają orientacyjnie 10 lat, natomiast długość życia na wolności jest słabo poznana.

Z kim spokrewniony jest pies leśny?

Dawniej łączono go z cyjonem i likaonem, ponieważ wszystkie trzy gatunki żyją w stadach i mają podobne uzębienie. Badania genetyczne pokazały jednak, że to podobieństwo jest wynikiem podobnego trybu życia, a nie bliskiego pokrewieństwa. Najbliższym żyjącym krewnym pakożera jest wilk grzywiasty, lis na szczudłach z Ameryki Południowej.

To jeden z ciekawszych przykładów w rodzinie psowatych: dwa bliscy krewni, z których jeden ma bardzo długie nogi i żyje samotnie, a drugi jest krótkonogi i stadny. Porównanie z azjatyckim odpowiednikiem znajdziesz w opisie cyjona, dzikiego psa azjatyckiego.

Czy gatunek jest zagrożony?

Pakożer leśny uznawany jest za gatunek bliski zagrożenia. Przede wszystkim problemem jest wycinka lasów tropikalnych i zamiana ich na pastwiska i plantacje. Zagrożeniem są również choroby przenoszone przez psy domowe, takie jak nosówka i parwowiroza, a także spadek liczebności zwierzyny łownej.

Dlatego ochrona polega na zachowaniu dużych, połączonych obszarów lasu i hodowli w ogrodach zoologicznych. W Polsce sprawami międzynarodowej ochrony gatunków i handlu nimi zajmuje się Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Podsumowanie

Krótkie nogi, błony pławne i życie w zgranym stadzie sprawiają, że ten mały drapieżnik doskonale pasuje do wilgotnych lasów Ameryki Południowej. Jest dowodem na to, że krewni mogą wyglądać zupełnie inaczej, jeśli przystosowali się do innego środowiska. Jeśli chcesz poznać więcej takich gatunków, zajrzyj do przeglądu psowate: charakterystyka i gatunki.