Lis rudy: krewny psa, gatunki lisów i zagrożenia

6 min czytania

Lis rudy (Vulpes vulpes) to drapieżny ssak z rodziny psowatych, czyli bliski krewny psa domowego, wilka i szakala. To najczęściej spotykany lis w Polsce, który żyje w lasach, na polach, a coraz częściej także w miastach. Jeśli spacerujesz z psem i widzisz lisa, dobrze wiedzieć, czym różni się od psa, jak się zachowuje i dlaczego warto zachować dystans.

W skrócie:

Lis i pies należą do jednej rodziny psowatych, ale są odrębnymi gatunkami.
W Polsce żyje lis rudy, a na świecie kilkanaście gatunków „prawdziwych” lisów z rodzaju Vulpes.
Lis jest mniejszy od psa, poluje głównie o zmierzchu i w nocy, zwykle samotnie.
Może przenosić pasożyty i choroby groźne dla psa, dlatego nie należy dopuszczać do kontaktu.

Spis treści

Czy lis to pies? Lis w rodzinie psowatych

Rodzina psowatych (Canidae) obejmuje kilkadziesiąt gatunków, od wilka i psa po szakale, jenoty i lisy. Wszystkie mają wydłużony pysk, dobry węch i ruchliwe uszy. Jednak lisy z rodzaju Vulpes, czyli lisy „prawdziwe”, oddzieliły się od linii wilka i psa bardzo dawno temu. Dlatego lis i pies są krewnymi, ale nie mogą mieć wspólnego potomstwa. Szerzej o tej rodzinie piszemy w artykule o psowatych w Polsce.

Lis rudy w lesie, krewny psa z rodziny psowatych — Lis rudy to najczęściej spotykany lis w Polsce

Czym lis rudy różni się od psa?

Na pierwszy rzut oka lis przypomina niewielkiego psa. Po bliższym przyjrzeniu się różnic jest jednak sporo:

Wielkość: dorosły lis rudy waży orientacyjnie kilka kilogramów, czyli tyle, co mały pies.
Pysk i ogon: lis ma wąski, spiczasty pysk oraz długi, puszysty ogon, często z białą końcówką.
Oczy: lis ma pionowe, szczelinowate źrenice, przydatne przy polowaniu o zmierzchu.
Tryb życia: lis zwykle poluje samotnie, a pies, podobnie jak wilk, jest zwierzęciem stadnym.
Stosunek do człowieka: lis jest dzikim zwierzęciem i nie został udomowiony.

Ponadto lis poluje inaczej niż pies. Charakterystyczny jest jego „mysi skok”: lis nasłuchuje gryzonia pod śniegiem lub trawą, a następnie wyskakuje wysoko i spada na zdobycz przednimi łapami.

Lis rudy z długim, puszystym ogonem — Długi, puszysty ogon to cecha typowa dla lisa

Jakie są gatunki lisów?

Na świecie żyje kilkanaście gatunków lisów z rodzaju Vulpes, a pod nazwą „lis” określa się też kilka innych psowatych. Wygląd każdego gatunku zależy od środowiska. Na przykład fenek z pustyń Afryki Północnej ma ogromne uszy, które oddają ciepło, i krótkie futro. Z kolei lis polarny ma małe uszy, krótki pysk i bardzo gęste futro, zimą zwykle białe. Lis rudy jest najbardziej rozpowszechniony i występuje na kilku kontynentach. Jego odmiana barwna o ciemnym, srebrzystym futrze bywa nazywana lisem srebrnym.

Lis polarny w białym zimowym futrze — Lis polarny ma gęste futro chroniące przed mrozem

Lis arktyczny na śniegu — Małe uszy lisa arktycznego ograniczają utratę ciepła

Lis polarny w naturalnym środowisku — Lis polarny żyje w tundrze i na wybrzeżach Arktyki

Lis srebrny o ciemnym futrze — Lis srebrny to barwna odmiana lisa rudego

Jak żyje lis rudy?

Lis rudy jest wszystkożerny. Zjada głównie gryzonie, ale także owady, ptaki, owoce i resztki pozostawione przez ludzi. Właśnie dlatego coraz częściej pojawia się w miastach, gdzie łatwo o pokarm. Na rozród lisica wykorzystuje norę, a młode rodzą się wiosną. Liczebność miotu zależy od dostępności pokarmu: u lisa polarnego, przy obfitości lemingów, mioty bywają wyjątkowo liczne.

W naturze lis żyje zwykle krótko, często tylko kilka lat. Natomiast bez zagrożeń może dożyć około dziesięciu lat. Najczęstsze przyczyny śmierci to wypadki drogowe, polowania i choroby.

Młody lis rudy przy norze — Młode lisy rodzą się wiosną w norze

Młody lisek w trawie — Młode lisy szybko uczą się polowania

Pies a lis: na co uważać na spacerze?

Dla psa spotkanie z lisem to głównie ryzyko zdrowotne. Lisy mogą przenosić świerzb, pchły, kleszcze oraz tasiemce, w tym bąblowca, który jest groźny także dla ludzi. W przeszłości lisy były głównym rezerwuarem wścieklizny w Polsce. Dzięki szczepieniom lisów w terenie przypadków jest dziś bardzo mało, jednak choroba nie zniknęła całkowicie. Aktualne komunikaty publikuje Główny Inspektorat Weterynarii.

Co zatem robić w praktyce? Przede wszystkim szczep psa przeciw wściekliźnie, zgodnie z przepisami i zaleceniem lekarza weterynarii. Następnie regularnie stosuj profilaktykę przeciw pasożytom zewnętrznym i odrobaczanie. Wreszcie trzymaj psa na smyczy w miejscach, gdzie żyją lisy, i nie pozwalaj mu wchodzić do nor. Więcej o objawach i szczepieniach przeczytasz w artykule wścieklizna u psa.

Jeśli Twój pies miał bliski kontakt z lisem, został pogryziony albo zaczął się intensywnie drapać i tracić sierść, skontaktuj się z lekarzem weterynarii. Lis, który nie boi się ludzi, chodzi chwiejnie lub jest wyraźnie wyłysiały, może być chory: nie podchodź do niego i zgłoś to do gminy lub lekarza weterynarii. Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady weterynaryjnej.

Lis rudy na polu w poszukiwaniu gryzoni — Lis często poluje na polach na gryzonie

Lis i psy myśliwskie w historii

Przez wieki lis był w Europie zwierzyną łowną. Do polowań na niego wyhodowano wyspecjalizowane rasy, na przykład foxhoundy i teriery norujące. Obecnie w wielu krajach polowania z psami na lisy są ograniczone lub zakazane, a ich miejsce zajęły sporty i próby pracy. O tych rasach przeczytasz w artykule o psach myśliwskich na lisy. W kulturze lis pozostał symbolem sprytu, co wynika z jego ostrożności i umiejętności przetrwania w zmieniającym się środowisku.

Lis rudy siedzący na skraju lasu — Lis w kulturze to symbol sprytu i przebiegłości

Najczęściej zadawane pytania

Czy lis jest spokrewniony z psem?

Tak, lis i pies należą do tej samej rodziny psowatych. Są jednak odrębnymi gatunkami z różnych rodzajów, dlatego nie krzyżują się ze sobą.

Czy lis jest groźny dla psa?

Zdrowy lis zwykle unika psów i ludzi. Ryzyko stanowią choroby i pasożyty, które lis może przenosić, między innymi świerzb i tasiemce, a w przeszłości także wściekliznę.

Ile żyje lis rudy?

W naturze lis rudy żyje zwykle tylko kilka lat, głównie z powodu wypadków drogowych, polowań i chorób. W warunkach bez zagrożeń może dożyć około dziesięciu lat lub nieco dłużej.

Co zrobić, gdy lis podchodzi blisko domu lub psa?

Nie dokarmiaj go i nie próbuj dotykać, a psa trzymaj na smyczy. Lis, który nie boi się ludzi, wygląda na chorego lub ma wyłysiałe futro, warto zgłosić do gminy albo lekarza weterynarii.

Czym różni się lis od psa?

Lis jest mniejszy i lżejszy, ma wąski pysk, długi puszysty ogon i pionowe źrenice przystosowane do polowania o zmierzchu. Prowadzi też zwykle samotniczy tryb życia, a pies jest zwierzęciem stadnym.

Podsumowanie

Lis jest bliskim krewnym psa, ale pozostaje dzikim zwierzęciem o zupełnie innym trybie życia. Warto go podziwiać z daleka, a psa chronić szczepieniami, profilaktyką przeciw pasożytom i smyczą w miejscach, gdzie lisy bywają. Jeśli interesuje Cię, jak pies oddzielił się od dzikich przodków, przeczytaj artykuł o udomowieniu psa.