Likaon: wygląd, polowanie i życie w stadzie afrykańskiego psa

Likaon (Lycaon pictus), nazywany też afrykańskim psem myśliwskim, to dziki psowaty z Afryki na południe od Sahary, który żyje i poluje w zgranych stadach. Ma cętkowane futro, duże okrągłe uszy i należy do gatunków zagrożonych wyginięciem. Poniżej wyjaśniamy, jak funkcjonuje jego stado i dlaczego tak trudno go ocalić.

Jak wygląda likaon?

Przede wszystkim zwraca uwagę umaszczenie. Sierść jest mozaiką czarnych, brunatnych, rudych i białych plam, a puszysty ogon kończy się zwykle białą kitką. Co ciekawe, nie ma dwóch identycznych zwierząt, ponieważ układ łat działa jak odcisk palca. Badacze w terenie rozpoznają dzięki temu poszczególne osobniki ze zdjęć.

Afrykański pies myśliwski ma smukłe, długie nogi przystosowane do długiego biegu. W przeciwieństwie do większości psowatych nie ma piątego, szczątkowego palca na przednich łapach. Uszy są duże i zaokrąglone, pysk czarny, a przez czoło biegnie ciemna pręga. Sierść bywa krótka i rzadka, więc miejscami prześwituje przez nią skóra.

Wymiary i budowa

Z kolei długość ciała wynosi orientacyjnie od 80 do 110 cm, a ogon dodaje kolejne 30 do 40 cm. Natomiast masa ciała zależy od dostępności pokarmu i regionu. Klatka piersiowa jest pojemna, co sprzyja wytrzymałości. Szczęki mają potężne zęby łamacze i mocne trzonowce, które pozwalają kruszyć kości. Ponadto silne mięśnie karku przyczepiają się do wyraźnego grzebienia na tyle czaszki.

Gdzie żyje afrykański pies myśliwski?

Dawniej gatunek występował w większej części Afryki. Dziś jednak jego zasięg jest mocno poszarpany. Największe populacje utrzymują się we wschodniej i południowej Afryce, między innymi w Tanzanii, północnej Botswanie, Zimbabwe, Zambii, Mozambiku i w parkach narodowych RPA.

Likaony wybierają sawanny, zarośla akacjowe i półpustynie, a czasem także tereny górzyste. Potrzebują bardzo dużych obszarów, nierzadko liczonych w setkach lub tysiącach kilometrów kwadratowych. Właśnie dlatego tak źle znoszą dzielenie krajobrazu drogami i uprawami.

Jak żyje stado likaonów?

Stado to rodzina, w której współpraca jest ważniejsza niż rywalizacja. Typowo rozmnaża się tylko dominująca para, a reszta grupy pomaga w wychowaniu młodych. Najbardziej charakterystyczne zachowania stada to:

• Wspólne polowania, w których zwierzęta zmieniają się w pogoni jak w sztafecie.
• Dzielenie się pokarmem bez walk, a szczenięta jedzą przy zdobyczy jako pierwsze.
• Zwracanie nadtrawionego mięsa dla młodych i osobników, które zostały przy norze.
• Opieka nad chorymi, rannymi i osieroconymi członkami grupy.
• Rozbudowana komunikacja dźwiękowa, w tym ćwierkające i świergoczące odgłosy oraz rytuały powitania przed wyruszeniem na łowy.

W praktyce to właśnie ta współpraca odróżnia likaona od wilka szarego. U wilków zdarzają się spory przy padlinie, natomiast u afrykańskich psów myśliwskich obserwuje się wyraźnie spokojniejszy podział zdobyczy. Dlatego badacze często podają ten gatunek jako przykład silnie rozwiniętych zachowań społecznych.

Jak poluje likaon i co je?

Podstawą diety są średnie antylopy, na przykład impale i gazele. Ponadto uzupełnieniem bywają młode gnu, zające, ptaki, a nawet owady. Polowanie zaczyna się zwykle o świcie lub o zmierzchu, gdy jest chłodniej.

Najpierw grupa podchodzi do stada ofiar i wybiera jedno zwierzę, często słabsze lub młodsze. Następnie rozpoczyna się długa pogoń. Prowadzący psy męczą ofiarę, a gdy ta skręca, prowadzenie przejmują osobniki biegnące bliżej. Likaon potrafi biec z prędkością orientacyjnie do 60 km/h i utrzymywać szybkie tempo przez kilka kilometrów. W efekcie skuteczność łowów jest wysoka, zdecydowanie wyższa niż u wielu dużych kotów.

Rozmnażanie i szczenięta likaona

Samica rodzi zwykle raz w roku, po ciąży trwającej około 70 dni. Miot jest bardzo liczny, nierzadko od 6 do kilkunastu młodych. Na poród samica wybiera opuszczoną norę innego zwierzęcia, gdzie maluchy spędzają pierwsze tygodnie.

Gdy szczenięta zaczynają wychodzić z nory, opiekuje się nimi całe stado. Dorośli pilnują ich, przynoszą pokarm i bronią przed hienami. Około trzeciego miesiąca młode zaczynają wędrować z grupą, jednak w polowaniach biorą udział dopiero w drugim roku życia. Na wolności zwierzęta żyją orientacyjnie do 10 lat.

Dlaczego likaon jest zagrożony wyginięciem?

Liczebność gatunku spadła dramatycznie w ciągu ostatniego stulecia. Według szacunków organizacji ochrony przyrody na wolności żyje obecnie zaledwie kilka tysięcy dorosłych osobników. Przyczyny nakładają się na siebie:

Najważniejsza jest utrata i rozdrobnienie siedlisk. Do tego dochodzą konflikty z hodowcami bydła, którzy zabijają drapieżniki, a także wypadki drogowe i wnyki. Szczególnie groźne są choroby przenoszone przez psy domowe, takie jak nosówka i wścieklizna, które potrafią wyniszczyć całe stado. Z kolei lwy i hieny cętkowane konkurują o zdobycz i zabijają młode.

Ochrona polega dziś na tworzeniu korytarzy ekologicznych, szczepieniu psów w wioskach przy parkach oraz współpracy z lokalnymi społecznościami. W Polsce informacje o międzynarodowej ochronie gatunków publikuje Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Czy likaon to pies?

Likaon należy do rodziny psowatych, ale nie jest psem domowym ani jego bliskim krewnym. To jedyny żyjący przedstawiciel rodzaju Lycaon i bardzo stara linia rozwojowa. Nie da się go oswoić jak psa, a krzyżówki z psem domowym nie występują. Więcej o całej rodzinie dowiesz się z artykułu psowate: charakterystyka i gatunki, a o innych afrykańskich gatunkach z tekstu o szakalach z Afryki i Azji.

Podsumowanie

Afrykański pies myśliwski pokazuje, jak daleko może sięgać współpraca w rodzinie psowatych: wspólne łowy, dzielenie się pokarmem i opieka nad słabszymi. Te same cechy sprawiają jednak, że gatunek potrzebuje ogromnych, spokojnych terenów, których w Afryce ubywa. Jeśli chcesz poznać innych dzikich krewnych swojego pupila, zajrzyj do opisu wilka grzywiastego z Ameryki Południowej.