Anatomia psa: szkielet, narządy, układy i zmysły w pigułce

Anatomia psa opisuje budowę ciała psa: szkielet, mięśnie, narządy wewnętrzne i zmysły oraz to, jak współpracują, by pies mógł biegać, węszyć i trawić mięso. Dzięki temu znajomość podstaw anatomii pomaga opiekunowi zrozumieć, skąd biorą się typowe choroby ras, dlaczego pies widzi świat inaczej niż człowiek i co sprawdza lekarz weterynarii podczas badania. Dlatego poniżej znajdziesz przystępny przegląd wszystkich układów z najważniejszymi faktami i liczbami.

Budowa zewnętrzna psa: części ciała

Kynolodzy i lekarze weterynarii posługują się stałymi nazwami części ciała psa. Na przykład na schemacie powyżej oznaczono m.in.:

• Głowa: nos (trufla), grzbiet nosa, czoło, uszy, policzki, wargi nazywane faflami.
• Tułów: kark, kłąb (najwyższy punkt łopatek, od którego mierzy się wysokość psa), grzbiet, lędźwie, zad, boki, klatka piersiowa, przedpiersie, mostek i brzuch.
• Kończyny przednie: łopatka, łokieć, przedramię, śródręcze, łapa z palcami i pazurami, piąty palec (tzw. wilczy pazur).
• Kończyny tylne: udo, kolano, podudzie, staw skokowy, śródstopie, łapa.
• Ogon i narządy płciowe zewnętrzne.

Wielkość i proporcje ciała, długość i masywność kości zależą od rasy i są opisane w jej wzorcu. Natomiast więcej o zewnętrznej budowie przeczytasz w artykule morfologiczna budowa ciała psa.

Układ kostny: z jakich kości składa się szkielet psa?

Szkielet psa liczy zwykle około 320 kości. Jednak liczba ta różni się między rasami, głównie z powodu różnej długości ogona. Ponadto kości dzielimy na kilka grup:

• Czaszka: mózgoczaszka chroniąca mózg (m.in. kości ciemieniowe, potyliczna, skroniowe) i trzewioczaszka tworząca pysk (szczęka, kość siekaczowa, nosowa, jarzmowa, podniebienna, żuchwa). Z kolei kształt czaszki decyduje o typie głowy: długogłowym (np. chart), średniogłowym (np. labrador) lub krótkogłowym (np. mops).
• Kręgosłup: 7 kręgów szyjnych, 13 piersiowych, 7 lędźwiowych, kość krzyżowa (zrośnięte 3 kręgi) i zmienna liczba kręgów ogonowych, zwykle 20 do 23.
• Klatka piersiowa: 13 par żeber i mostek.
• Kończyny przednie: łopatka, kość ramienna, kości łokciowa i promieniowa, kości nadgarstka, śródręcza i palców. Co ciekawe, pies nie ma obojczyka połączonego z resztą szkieletu, dlatego wydłuża krok.
• Kończyny tylne: kość miedniczna, udowa, rzepka, kości piszczelowa i strzałkowa, kości stępu, śródstopia i palców.

Najważniejsze stawy to barkowy, łokciowy, nadgarstkowy, biodrowy, kolanowy i skokowy. Właśnie dlatego to one są najczęściej dotknięte chorobami ortopedycznymi, takimi jak dysplazja stawów biodrowych i łokciowych czy zwichnięcie rzepki. Więcej szczegółów znajdziesz w tekstach układ kostny psa i budowa łapy psa.

Układ mięśniowy psa

Mięśnie szkieletowe odpowiadają za ruch, postawę i stabilizację stawów. Przy tym ich kształt zależy od przeznaczenia rasy: charty mają długie, smukłe i bardzo silne mięśnie przystosowane do sprintu, molosy masywne mięśnie dające siłę, a psy pasterskie mięśnie wytrzymałościowe. Ponadto do najważniejszych należą m.in. żwacz (zamykanie pyska), mięśnie szyi i obręczy barkowej, najszerszy grzbietu, trójgłowy ramienia, mięśnie brzucha oraz potężne mięśnie uda i pośladków, które napędzają ruch. Dlatego regularny ruch i kontrolowana masa ciała chronią mięśnie i stawy przed urazami.

Jak porusza się pies?

Pies jest palcochodny: opiera ciężar ciała na palcach, a nie na całej stopie, jak człowiek. Dzięki temu krok jest dłuższy, a bieg szybszy i bardziej sprężysty. Ponadto większość psów ma 4 palce na łapach tylnych i 5 na przednich (piąty to tzw. wilczy pazur, wyżej na łapie), choć niektóre rasy mają też wilcze pazury z tyłu. Z kolei opuszki działają jak amortyzatory i zawierają gruczoły potowe. Więcej o tym przeczytasz w artykułach anatomia psa: zęby i pazury oraz wilcze pazury u psa.

Układ pokarmowy psa

Przewód pokarmowy psa jest krótszy niż u zwierząt roślinożernych i przystosowany do trawienia pokarmu bogatego w białko i tłuszcz. Najpierw pokarm trafia do jamy ustnej, a następnie do przełyku, żołądka, jelita cienkiego (dwunastnica, jelito czcze i biodrowe), jelita grubego i odbytu. Natomiast narządy dodatkowe to wątroba (z pęcherzykiem żółciowym) i trzustka.

Wymiana zębów mlecznych na stałe trwa zwykle między 3. a 7. miesiącem życia. Ponadto żołądek psa jest bardzo rozciągliwy, co u ras z głęboką klatką piersiową sprzyja groźnemu rozszerzeniu i skrętowi żołądka. Więcej o zębach przeczytasz w poradniku jak dbać o zęby psa.

Układ oddechowy i krwionośny

Układ oddechowy obejmuje nos z bardzo rozbudowaną jamą nosową, gardło, krtań, tchawicę, oskrzela i płuca. U ras krótkogłowych skrócona czaszka sprawia, że drogi oddechowe są ciasne, stąd chrapanie i duszności w upał (zespół ras brachycefalicznych). Co więcej, pies poci się głównie przez opuszki, a nadmiar ciepła oddaje przez dyszenie, dlatego łatwo się przegrzewa.

Serce psa ma cztery jamy, jak u człowieka, i pompuje krew w dwóch obiegach: płucnym i ogólnym. Z kolei spoczynkowe tętno zależy od wielkości psa: u dużych ras wynosi zwykle ok. 60 do 100 uderzeń na minutę, u małych ras i szczeniąt wyraźnie więcej. Natomiast prawidłowa temperatura ciała to ok. 37,5 do 39 °C.

Układ moczowy, rozrodczy i hormonalny

Układ moczowy tworzą nerki, moczowody, pęcherz moczowy i cewka moczowa. Przede wszystkim nerki filtrują krew i usuwają produkty przemiany materii, a ich choroby są częste u starszych psów. Z kolei układ rozrodczy samca obejmuje jądra, najądrza, nasieniowody, gruczoł krokowy (prostatę) i prącie, a samicy jajniki, jajowody, macicę i pochwę. Ponadto suki mają zwykle cieczkę co 6 do 8 miesięcy. Wreszcie układ hormonalny, z przysadką, tarczycą, nadnerczami i trzustką, reguluje m.in. przemianę materii, wzrost i rozród. W praktyce choroby tarczycy i nadnerczy należą do częstszych problemów hormonalnych u psów.

Układ nerwowy i zmysły psa

Mózg i rdzeń kręgowy tworzą ośrodkowy układ nerwowy, a nerwy obwodowe przewodzą sygnały do mięśni i narządów. Jednak największą przewagą psa nad człowiekiem są zmysły:

• Węch: pies ma setki milionów receptorów węchowych i specjalny narząd lemieszowo-nosowy do wyczuwania feromonów.
• Słuch: psy słyszą dźwięki o wysokiej częstotliwości, także ultradźwięki, i potrafią precyzyjnie ustalić ich źródło dzięki ruchomym uszom.
• Wzrok: psy lepiej widzą ruch i w półmroku, mają szersze pole widzenia, ale rozróżniają mniej kolorów niż człowiek (głównie odcienie niebieskiego i żółtego).
• Dotyk: wibrysy na pysku i nad oczami pomagają wyczuwać przeszkody.

Więcej o zmysłach przeczytasz w artykule pies domowy: nazwa, anatomia i zmysły.

Skóra i sierść

Skóra wraz z włosami, pazurami, gruczołami i wibrysami tworzy tzw. powłokę wspólną. Przede wszystkim chroni organizm przed urazami, drobnoustrojami i utratą wody. Ponadto sierść może być jednowarstwowa lub z podszerstkiem, który izoluje od zimna i ciepła. Z kolei gruczoły łojowe natłuszczają włos, a gruczoły okołoodbytowe wytwarzają indywidualny zapach psa. Dlatego stan skóry i sierści jest dobrym wskaźnikiem zdrowia i jakości diety, a o chorobach zakaźnych zwierząt, także tych przenoszonych na ludzi, informuje Główny Inspektorat Weterynarii.

Podsumowanie

Anatomia psa to szkielet z około 320 kośćmi, mięśnie przystosowane do biegu, krótki przewód pokarmowy mięsożercy, wydajne serce i płuca oraz wyjątkowe zmysły, zwłaszcza węch i słuch. Dzięki temu znajomość tych podstaw pomaga lepiej dbać o psa i szybciej zauważyć, że coś jest nie tak. Więcej o zdrowiu przeczytasz w kategorii zdrowie.