Dysplazja stawu biodrowego u psa: objawy, przyczyny, badanie i leczenie

Dysplazja stawu biodrowego u psa to rozwojowa wada stawu, w której głowa kości udowej nie pasuje prawidłowo do panewki miednicy. W efekcie prowadzi to do luźności stawu, bólu, kulawizny i z czasem zwyrodnień. Choroba ma podłoże genetyczne, ale jej przebieg mocno zależy od żywienia, masy ciała i ruchu w okresie wzrostu. Poniżej dowiesz się, jak ją rozpoznać, zbadać i pomóc psu żyć bez bólu.

Czym jest dysplazja stawu biodrowego u psa?

Staw biodrowy to staw kulisty: głowa kości udowej powinna ściśle przylegać do panewki w miednicy. Natomiast u psa z dysplazją panewka jest zbyt płytka, a więzadła i torebka stawowa zbyt luźne. Głowa kości udowej przemieszcza się w stawie, co prowadzi do nieprawidłowego tarcia, stanów zapalnych i stopniowego rozwoju choroby zwyrodnieniowej stawów. Co więcej, w ciężkich przypadkach dochodzi do podwichnięcia.

Dysplazja może dotyczyć jednego lub obu stawów biodrowych. Czasem pierwsze objawy pojawiają się już u kilkumiesięcznych szczeniąt, ale często choroba ujawnia się dopiero u dorosłych lub starszych psów, gdy zmiany zwyrodnieniowe są zaawansowane.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Dysplazja ma podłoże genetyczne i jest dziedziczona wielogenowo. Psy, których rodzice mieli zdrowe stawy, chorują rzadziej, ale nawet po zdrowych rodzicach choroba może się pojawić. Na to, czy i jak mocno się rozwinie, wpływają też czynniki środowiskowe:

• Bardzo szybki wzrost, zwłaszcza między 3 a 10 miesiącem życia.
• Przekarmianie szczeniaka i nadwaga w każdym wieku.
• Nadmiar wapnia i energii w diecie rosnącego psa, np. przez niepotrzebne suplementy.
• Nadmierny, forsujący wysiłek u szczeniąt: długie biegi, skoki, częste wchodzenie po schodach.
• Śliskie podłogi, na których szczeniak się rozjeżdża.

Ruch jest jednak potrzebny: dobrze umięśniony pies lepiej stabilizuje staw. Przy tym chodzi o ruch rozsądny, dopasowany do wieku. Przede wszystkim narażone są duże i olbrzymie rasy, m.in. owczarek kaukaski, owczarek niemiecki, labrador, golden retriever, berneński pies pasterski, bernardyn, rottweiler i nowofundland.

Ciekawe światło na te zależności rzucają norweskie badania prowadzone przez zespół Randi I. Krontveit na szczeniętach czterech ras: nowofundlandów, labradorów, leonbergerów i wilczarzy irlandzkich. W tej obserwacji samo tempo wzrostu w pierwszym roku nie okazało się głównym czynnikiem ryzyka. Najczęściej chorowały nowofundlandy, które rosły najwolniej, a najrzadziej wilczarze, choć rosły najszybciej. Wnioski wskazują więc, że ogromne znaczenie mają predyspozycje rasy i warunki, w jakich szczenię dorasta, w tym rodzaj ruchu i podłoża. Dlatego rozsądna aktywność i dobra kondycja pozostają podstawą profilaktyki.

Objawy dysplazji: jak rozpoznać chore biodra?

• Sztywność i trudności ze wstawaniem, zwłaszcza po odpoczynku lub rano.
• Kulawizna jednej lub obu tylnych kończyn, nasilająca się po wysiłku.
• „Kicanie” w biegu, czyli odbijanie się obiema tylnymi łapami naraz.
• Kołyszący, chwiejny chód, wąskie stawianie tylnych łap.
• Niechęć do chodzenia po schodach, wskakiwania do auta czy na kanapę.
• Szybkie męczenie się na spacerach, częste siadanie lub kładzenie się.
• Zanik mięśni ud i zadu, przy rozbudowanych mięśniach przednich kończyn.
• Ból przy dotykaniu bioder, zmiany zachowania, drażliwość.

Diagnostyka: badanie RTG i ocena HD

Lekarz bada chód psa, sprawdza zakres ruchu i ewentualną luźność stawów, a rozpoznanie potwierdza zdjęciem RTG. Badanie wykonuje się zwykle w sedacji lub znieczuleniu, bo pies musi leżeć na grzbiecie z wyprostowanymi tylnymi łapami, co bez rozluźnienia mięśni byłoby bolesne i niemiarodajne. Z kolei u szczeniąt stosuje się specjalne badania luźności stawów. Ogólne zasady ochrony zdrowia zwierząt opisuje Inspekcja Weterynaryjna.

Oficjalne badanie do celów hodowlanych wykonuje się po zakończeniu wzrostu, najczęściej od 12 miesiąca życia, a u ras olbrzymich później. Wynik ocenia się w skali FCI:

W Związku Kynologicznym w Polsce dla wielu ras badanie w kierunku dysplazji jest warunkiem uzyskania uprawnień hodowlanych. Dlatego do hodowli dopuszcza się przede wszystkim psy z wynikiem A i B, a w niektórych rasach także C. Natomiast szczegółowe wymagania dla danej rasy określają aktualne przepisy ZKwP.

Jak leczy się dysplazję bioder u psa?

Sposób leczenia zależy od wieku psa, stopnia zmian i nasilenia objawów. Zatem decyzję podejmuje lekarz weterynarii, często ortopeda.

Leczenie zachowawcze

• Utrzymanie szczupłej sylwetki, to jeden z najważniejszych elementów terapii.
• Kontrolowany ruch: regularne spacery na smyczy, pływanie, ćwiczenia wzmacniające mięśnie.
• Fizjoterapia i rehabilitacja, np. bieżnia wodna, masaże, ćwiczenia stabilizacyjne.
• Leki przeciwzapalne i przeciwbólowe dobrane i dawkowane wyłącznie przez lekarza weterynarii.
• Preparaty wspierające stawy i diety z kwasami omega-3, stosowane jako uzupełnienie leczenia.

Leczenie chirurgiczne

Wybór zabiegu zależy od wieku psa, jego masy ciała, nasilenia zmian w RTG i ogólnego stanu zdrowia. Dlatego metoda odpowiednia dla jednego psa może zupełnie nie pasować do innego. Najważniejsze rozwiązania chirurgiczne przedstawia poniższa tabela.

Zabiegi profilaktyczne, takie jak JPS czy TPO, mają sens tylko u młodych psów, zanim pojawią się zmiany zwyrodnieniowe. Z tego powodu przy rasach predysponowanych warto zrobić wczesne badanie bioder już u szczeniaka, a nie czekać na kulawiznę. Z kolei endoproteza jest zabiegiem złożonym i kosztownym, który wykonują wyspecjalizowane ośrodki ortopedyczne, a możliwe powikłania obejmują m.in. zwichnięcie protezy i zakażenie. Po każdej operacji niezbędna jest rehabilitacja, ograniczenie ruchu w pierwszych tygodniach i kontrola masy ciała.

Jak zmniejszyć ryzyko dysplazji?

• Kupuj szczeniaka z hodowli, w której rodzice mają aktualne wyniki RTG stawów.
• Karm szczeniaka rasy dużej karmą dla ras dużych i olbrzymich, bez dodatkowego wapnia.
• Nie przekarmiaj, pilnuj, by żebra były wyczuwalne. Ilość karmy policzysz w kalkulatorze ile karmy dla psa.
• Unikaj długich biegów, skoków i częstego chodzenia po schodach w okresie wzrostu.
• Połóż w domu dywaniki lub maty antypoślizgowe.
• Dbaj o regularny, umiarkowany ruch, który buduje mięśnie.

Podsumowanie

Dysplazja bioder to częsta, dziedziczna choroba dużych ras, ale jej skutki można znacząco ograniczyć: mądrym wyborem hodowli, właściwym żywieniem, kontrolą wagi i rozsądnym ruchem. Dlatego przy pierwszych objawach skonsultuj się z lekarzem weterynarii. Więcej o problemach ze stawami u młodych psów przeczytasz w tekście choroby kości młodych psów ras dużych i w kategorii choroby psów.