Pies towarzyszący: rodzaje, cechy, szkolenie i prawa

7 min czytania

Pies towarzyszący to najczęściej pies specjalnie wyszkolony do codziennego wspierania osoby z niepełnosprawnością: prowadzi niewidomego, sygnalizuje dźwięki osobie niesłyszącej albo ostrzega przed atakiem choroby. Dzięki niemu wiele osób odzyskuje samodzielność w prostych czynnościach, które dla innych są oczywiste. Wyjaśniamy, co dokładnie oznacza to pojęcie, jakie są rodzaje takich psów, jakie cechy muszą mieć i jak zachować się, gdy spotkasz psa przy pracy.

W skrócie:

„Pies towarzyszący” w kontekście pomocy ludziom to pies asystujący: przewodnik, asystent, pies sygnalizujący dźwięki lub ataki choroby.
W kynologii to samo określenie oznacza też rasy do towarzystwa oraz egzamin z posłuszeństwa.
Do pracy nadaje się tylko pies spokojny, odporny na stres, skupiony i chętny do współpracy.
Szkolenie trwa zwykle 1,5 do 2 lat od szczeniaka.
Psa w uprzęży nie głaszcz, nie wołaj i nie częstuj bez zgody opiekuna.

Pies towarzyszący: co oznacza to pojęcie
Rodzaje psów pomagających ludziom
Jakie cechy musi mieć pies
Jak wygląda szkolenie
Prawa osoby z psem asystującym
Jak zachować się przy psie w pracy

Spis treści

Pies towarzyszący: co oznacza to pojęcie

Określenie „pies towarzyszący” ma w Polsce kilka znaczeń i łatwo je pomylić:

Pies wspierający osobę z niepełnosprawnością. Natomiast w przepisach i w organizacjach szkolących używa się dziś nazwy pies asystujący. To pies, który jest stałym towarzyszem i pomocnikiem człowieka, i o nim jest głównie ten artykuł.
Rasy do towarzystwa. W klasyfikacji FCI grupa IX obejmuje psy ozdobne i do towarzystwa, takie jak maltańczyk, shih tzu czy cavalier king charles spaniel. Przede wszystkim to psy hodowane głównie jako kompani człowieka, bez zadań użytkowych. Pełny podział ras na grupy znajdziesz na stronie Międzynarodowej Federacji Kynologicznej FCI.
Egzamin psa towarzyszącego. W sporcie kynologicznym to podstawowy egzamin z posłuszeństwa i zachowania w mieście (np. niemiecki BH, Begleithund), który pies musi zdać przed dalszymi egzaminami użytkowymi.

Więcej o podziale ras przeczytasz w tekście parę słów o klasyfikacji psów.

Pies towarzyszący idący przy nodze opiekuna — Pies towarzyszący jest przy człowieku przez cały dzień

Rodzaje psów pomagających osobom z niepełnosprawnością

Każdy pies jest szkolony pod potrzeby konkretnej osoby, ale można wyróżnić kilka głównych typów.

Rodzaj psa	Dla kogo	Przykładowe zadania
Pies przewodnik	Osoby niewidome i słabowidzące	Omijanie przeszkód, wskazywanie krawężników, schodów, drzwi, przejścia
Pies asystent	Osoby z niepełnosprawnością ruchową	Podawanie przedmiotów, otwieranie drzwi, zapalanie światła, pomoc przy rozbieraniu
Pies sygnalizujący dźwięki	Osoby niesłyszące i słabosłyszące	Reagowanie na dzwonek, budzik, alarm, płacz dziecka i prowadzenie do źródła dźwięku
Pies alertowy	Osoby z padaczką, cukrzycą i innymi chorobami	Sygnalizowanie zbliżającego się ataku, wzywanie pomocy, przynoszenie leków lub telefonu
Pies wspierający w autyzmie i PTSD	Dzieci z autyzmem, osoby po traumie	Wyciszanie, przerywanie zachowań lękowych, zapewnianie poczucia bezpieczeństwa

Pies przewodnik osoby niewidomej

Jego zadanie można opisać jednym zdaniem: służy człowiekowi za oczy. Opiekun wie, dokąd idzie, a pies prowadzi bezpieczną drogą, zatrzymuje się przed krawężnikiem i schodami oraz omija przeszkody, także te na wysokości głowy człowieka. Ponadto bardzo ważne jest tzw. inteligentne nieposłuszeństwo: pies odmawia wykonania polecenia, gdy grozi ono niebezpieczeństwem.

Pies dla osoby niesłyszącej

Pies reaguje na wyuczone dźwięki, takie jak dzwonek do drzwi, gwizd czajnika, budzik, alarm przeciwpożarowy czy płacz dziecka, dotyka opiekuna i prowadzi go do źródła. Natomiast szczegóły opisujemy w artykule pies dla osoby niesłyszącej.

Pies przy chorobach z nagłymi atakami

Część psów uczy się reagować na atak padaczki: zostaje przy chorym, uruchamia alarm albo sprowadza pomoc. Ponadto niektóre psy potrafią też sygnalizować spadek cukru u osób z cukrzycą. Co więcej, opisano wiele sytuacji, w których taki pies w porę sprowadził pomoc. Więcej w tekście pies sygnalizujący atak epilepsji.

Pies asystujący pomagający osobie z niepełnosprawnością — Dobrze wyszkolony pies daje człowiekowi samodzielność

Jakie cechy musi mieć pies towarzyszący

Nie każdy pies, nawet bardzo mądry, nadaje się do takiej pracy. Przede wszystkim pies jest pomocnikiem przez wiele godzin dziennie, w tłumie, w hałasie, w środkach transportu. Dlatego organizacje szkolące testują szczenięta i odrzucają te, które nie spełniają wymagań. Liczą się przede wszystkim:

Zrównoważony, łagodny charakter, bez agresji wobec ludzi i zwierząt.
Odporność na stres i hałas, szybki powrót do równowagi po przestraszeniu.
Zdolność do długiej koncentracji i ignorowania rozpraszaczy, np. jedzenia czy innych psów.
Chęć współpracy z człowiekiem i motywacja do pracy za nagrodę.
Dobre zdrowie, w tym zdrowe stawy i wzrok, potwierdzone badaniami.
Odpowiednia wielkość: pies przewodnik musi być na tyle duży, by dobrze prowadzić w uprzęży.

Najczęściej wybiera się labradory, golden retrievery i ich krzyżówki, a także owczarki niemieckie i pudle duże. Rasa nie jest jednak gwarancją: o przydatności decyduje charakter konkretnego psa.

Jak wygląda szkolenie psa towarzyszącego

Szkolenie to długi proces, który zwykle przebiega w kilku etapach:

Wybór szczeniaka. Często z hodowli współpracujących z organizacją, po testach charakteru.
Rodzina zastępcza. Najpierw przez około rok szczeniak mieszka z wolontariuszami, którzy uczą go podstaw posłuszeństwa i oswajają z miastem, komunikacją, sklepami i ludźmi.
Szkolenie specjalistyczne. Następnie trwa kilka do kilkunastu miesięcy, pies uczy się zadań potrzebnych konkretnej grupie osób.
Dobór pary i wspólny trening. Wreszcie pies jest dopasowany do przyszłego opiekuna pod względem tempa, wzrostu, trybu życia. Następnie para ćwiczy razem.
Egzamin i certyfikat. Potwierdza, że pies i opiekun współpracują bezpiecznie.

Współczesne szkolenie opiera się na metodach pozytywnych, czyli nagradzaniu pożądanych zachowań. Jeśli zastanawiasz się, czy Twój własny pies mógłby pomagać, przeczytaj tekst czy mój pies może być psem asystującym.

Pies towarzyszący podczas szkolenia w mieście — Pies uczy się spokojnie pracować w każdych warunkach

Prawa osoby z psem asystującym w Polsce

Polskie przepisy o rehabilitacji osób z niepełnosprawnością przyznają osobie korzystającej z psa asystującego prawo wstępu z psem do obiektów użyteczności publicznej, takich jak urzędy, sklepy, przychodnie, restauracje, a także do środków transportu publicznego. Ponadto pies musi być oznaczony (uprząż lub kamizelka) i mieć certyfikat potwierdzający wyszkolenie, a opiekun powinien mieć przy sobie zaświadczenie o aktualnych szczepieniach psa.

Jeśli prowadzisz sklep, kawiarnię lub gabinet, nie odmawiaj wejścia osobie z psem asystującym. Natomiast pies przy pracy jest spokojny, nie wchodzi na meble i nie zaczepia klientów, a jego obecność jest dla opiekuna niezbędna.

Jak zachować się przy psie towarzyszącym w pracy

Pies w uprzęży pracuje i odpowiada za bezpieczeństwo człowieka. Dlatego każde rozproszenie może sprawić, że przeoczy krawężnik albo przeszkodę.

Nie głaszcz, nie wołaj i nie nawiązuj kontaktu wzrokowego z psem bez zgody opiekuna.
Nie częstuj psa jedzeniem.
Trzymaj swojego psa na smyczy i z daleka od psa w pracy.
Jeśli widzisz, że ktoś potrzebuje pomocy, zapytaj człowieka, a nie chwytaj psa ani uprzęży.
Nie zakładaj, że osoba z psem nie widzi lub nie słyszy: niepełnosprawność bywa niewidoczna.

Pamiętaj też, że pies asystujący to nie to samo co pies w dogoterapii. Pies terapeutyczny pracuje z wieloma osobami podczas zajęć, a pies asystujący jest stałym pomocnikiem jednej osoby. O terapii z udziałem psa przeczytasz w artykule dogoterapia: na czym polega.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest pies towarzyszący?

To określenie ma dwa znaczenia. Potocznie i w kontekście pomocy osobom z niepełnosprawnością to pies wyszkolony do codziennego wspierania człowieka, np. przewodnik niewidomego. W kynologii mówi się też o rasach do towarzystwa (grupa IX FCI) oraz o egzaminie psa towarzyszącego, sprawdzającym posłuszeństwo i opanowanie psa.

Czy pies towarzyszący może wejść do sklepu lub urzędu?

Pies asystujący, oznaczony uprzężą i posiadający certyfikat, ma w Polsce prawo wstępu z osobą z niepełnosprawnością do obiektów i środków transportu publicznego. Natomiast zwykły pies domowy takiego uprawnienia nie ma, o jego wpuszczeniu decyduje właściciel miejsca.

Jakie rasy najczęściej zostają psami asystującymi?

Najczęściej labradory, golden retrievery i ich krzyżówki, a także owczarki niemieckie i pudle. Ważniejszy od rasy jest jednak charakter konkretnego psa: spokój, brak lękliwości i agresji oraz chęć współpracy z człowiekiem.

Czy można pogłaskać psa przewodnika?

Nie bez zgody opiekuna. Przede wszystkim pies w uprzęży pracuje i każde rozproszenie może narazić osobę, którą prowadzi. Jeśli chcesz pomóc, zwróć się do człowieka, a nie do psa.

Ile trwa szkolenie psa asystującego?

Cała droga, od wychowania szczeniaka w rodzinie zastępczej do przekazania gotowego psa, trwa zwykle około 1,5 do 2 lat. Samo specjalistyczne szkolenie zajmuje kilka do kilkunastu miesięcy, a potem pies i opiekun ćwiczą jeszcze razem.

Podsumowanie

Pies towarzyszący osoby z niepełnosprawnością to wyszkolony pomocnik, który daje człowiekowi niezależność i bezpieczeństwo. Dlatego do tej pracy wybiera się psy spokojne, skupione i chętne do współpracy, a ich szkolenie trwa nawet 2 lata. Jeśli chcesz poznać wszystkie rodzaje takich psów, przeczytaj nasz przegląd psy asystujące i zajrzyj do kategorii pies pomocnik.