Psy pociągowe: historia psich zaprzęgów w Europie i na Północy

Psy pociągowe to psy wykorzystywane do ciągnięcia wózków, sań i niewielkich wozów z towarem. W Europie aż do XX wieku zastępowały konia biednym handlarzom, mleczarzom i rzemieślnikom, a na Dalekiej Północy były podstawą transportu. Dziś ich dziedzictwo widać w rasach takich jak berneński pies pasterski czy husky oraz w sportach zaprzęgowych.

Do czego używano psów pociągowych?

Koń był w dawnych czasach drogi w zakupie i utrzymaniu. Dlatego wiele rodzin z miast i wsi szukało tańszego pomocnika do przewożenia towaru. Duży, silny pies zaprzężony do lekkiego wózka mógł zawieźć mleko do klientów, pieczywo na targ albo narzędzia do warsztatu. Co więcej, dobrze znał trasę i sam zatrzymywał się przy stałych odbiorcach.

Najczęstsze zadania takich psów to:

• Rozwożenie mleka, pieczywa i warzyw po mieście.
• Przewożenie towaru na targ i z powrotem.
• Dostarczanie przesyłek i drobnych ładunków rzemieślnikom.
• Ciągnięcie sań z ludźmi i zaopatrzeniem na terenach śnieżnych.
• Pomoc w gospodarstwie, na przykład przy przewożeniu drewna.

Psy zaprzęgowe w miastach Europy

Szczególnie dużo psów do ciągnięcia wózków pracowało w Belgii, Holandii, Szwajcarii i Niemczech. Mleczarze i handlarze zaprzęgali je do lekkich wózków, a w niektórych miastach widok psiego zaprzęgu był równie zwyczajny jak dziś widok roweru dostawczego. Z tego środowiska wywodzą się rasy takie jak berneński pies pasterski, którego opis znajdziesz w profilu berneńskiego psa pasterskiego.

Niestety, los tych psów często był ciężki. W dawnych wiekach zwierzęta traktowano głównie użytkowo, a biedny właściciel nie zawsze był w stanie zapewnić psu wystarczająco jedzenia i odpoczynku. Zdarzało się, że psy ciągnęły zbyt ciężkie ładunki, a stare lub chore zwierzęta traciły swoje miejsce w domu. Dlatego w XIX wieku w kilku krajach zaczęto wprowadzać przepisy ograniczające obciążenie wózków, zakazujące wożenia ludzi i nakazujące zapewnienie psu wody latem oraz posłania zimą. W Wielkiej Brytanii używanie psów do ciągnięcia wózków zakazano już w XIX wieku, a w innych krajach zwyczaj ten wygasał stopniowo w XX wieku.

Psy zaprzęgowe ludów Północy

Na Dalekiej Północy psy były czymś więcej niż pomocą. Ludy Syberii, Alaski i Grenlandii nie mogły bez nich przetrwać, ponieważ zaprzęg był jedynym sposobem pokonywania ogromnych odległości po śniegu i lodzie. Psy ciągnęły sanie z ludźmi, upolowaną zwierzyną i zapasami na tysiące kilometrów.

Warunki ich życia były bardzo surowe. Dawni podróżnicy opisywali, że w sezonie letnim psy często same zdobywały pożywienie, a zimą otrzymywały skromne racje. Zwierzęta były ściśle podporządkowane pracy i rzadko traktowane jak członkowie rodziny. Mimo to dzięki tej selekcji powstały psy niezwykle wytrzymałe, odporne na mróz i chętne do biegu.

Z tych psów wywodzą się współczesne rasy północne, takie jak husky syberyjski, alaskan malamute czy pies grenlandzki. Więcej o nich przeczytasz w artykule o północnych psach zaprzęgowych.

Jakie cechy musiał mieć pies do ciągnięcia?

Nie każdy pies nadaje się do pracy w zaprzęgu. Przede wszystkim liczyła się mocna, zwarta budowa, szeroka klatka piersiowa i zdrowe stawy. Ponadto pies musiał być spokojny w ruchu ulicznym, posłuszny i wytrwały. Psy północne dodatkowo potrzebowały gęstej szaty i umiejętności pracy w grupie.

Psy pociągowe dzisiaj: sport zamiast pracy

Dziś psy nie rozwożą już mleka, ale ciągnięcie pozostało formą aktywności. Popularne są sporty zaprzęgowe, takie jak bikejoring, canicross czy wyścigi psich zaprzęgów, a także zawody w ciągnięciu ciężarów dla psów odpowiednio przygotowanych. Dla ras stworzonych do pracy taka aktywność bywa świetnym sposobem na rozładowanie energii.

W praktyce opiekunowie powinni jednak pamiętać o kilku zasadach:

1. Zacznij dopiero, gdy pies jest dorosły i ma zakończony wzrost, a stawy są zbadane przez weterynarza.
2. Używaj specjalnych szelek do ciągnięcia, nigdy obroży.
3. Zwiększaj obciążenie i dystans stopniowo, obserwując oddech i chód psa.
4. Unikaj treningów w upał i zapewnij wodę oraz odpoczynek.

Jeśli interesuje Cię sport z psem, przeczytaj tekst o weight pullingu, czyli psim przeciąganiu ciężarów oraz artykuł o saniach zaprzęgowych dla psów. Zasady dobrostanu zwierząt opisuje także Inspekcja Weterynaryjna w części o dobrostanie zwierząt.

Podsumowanie

Psy pociągowe przez stulecia wspierały ludzi, którzy nie mogli sobie pozwolić na konia, a na Północy umożliwiały samo przetrwanie. Ich historia ma jasne i ciemne strony, bo praca często była ponad siły zwierząt. Dziś ciągnięcie wózka czy sań może być dla odpowiedniego psa radosnym sportem, pod warunkiem rozsądnego treningu. Jeśli ciekawią Cię inne dawne zawody psów, przeczytaj tekst o psach rzeźnickich.