Psy pierwotne

PSY PIERWOTNE W taki sposób określa się najstarsze, zachowane do dzisiaj rasy psów. Materiał genetyczny u takich ras różni się od genów przodka psów – wilka w najmniejszym stopniu w porównaniu z rasami historycznie młodszymi. Opublikowane w 2004 roku w Science wyniki badań DNA, przeprowadzonych na przedstawicielach 85 ras, pozwoliły ustalić listę 14 ras pierwotnych. Badaniami objęto 20% znanych ras psa domowego, wśród niezbadanych znalazł się między innymi wilczak czechosłowacki, saarlooswolfhond i norweski elkhund.

Rasy pierwotne wywodzą się prawdopodobnie bezpośrednio od pierwszych udomowionych psów. W różnych źródłach wymieniane są podane i opisane tu rasy psów pierwotnych.

Chart afgański

FCI: Grupa X Charty, sekcja 1. Charty długowłose, nr wzorca 228. Wys. 68-74 cm u psów i 63-69 cm u suk. Masa ciała 20-25 kg u psów i 15-20 kg u suk.

Cechy szczególne rasy: długa grzywka na głowie i pierścieniowo zwinięty na końcu ogon. Wyhodowano je kilka tys. lat temu w górach dzisiejszego Afganistanu. Niegdyś użytkowane jako psy myśliwskie, pasterskie, stróżujące i obronne. Obecnie to psy wystawowe, wyścigowe i ozdobne do towarzystwa.

Chow-chow

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy pierwotne, sekcja 5. Szpice azjatyckie i rasy pokrewne, nr wzorca 205. Pies zwarty i mocny o lwim wyglądzie. Wys. 48-56 cm u psów i 46-51 cm u suk.

Cechy szczególne: długi lub krótki bardzo bujny i odstający włos, wysoko osadzony i noszony nad grzbietem ogon, czarne fafle i podniebienie oraz niebiesko-czarne dziąsła i język. Rasa istniała w Chinach już za dynastii Han (II w. p.n.e.), używana jako psy pasterskie, myśliwskie, pociągowe.

Lhasa apso

Klasyfikacja FCI: Grupa IX Psy ozdobne i do towarzystwa, sekcja 5. Rasy tybetańskie, nr wzorca 227. Wys. 25,5-28 cm, masa 6-7 kg.

Cechy szczególne: bardzo długi włos możliwy do przycinania, różne umaszczenie. Pieski odważne, inteligentne, przyjacielskie i wesołe. Rasa pochodzi z Tybetu, gdzie była ulubieńcem arystokracji. W 1928 r. sprowadzono je do Wielkiej Brytanii i tu nadano im nazwę Lhasa apso, która wywodzi się od nazwy stolicy Tybetu.

Pekińczyk

Klasyfikacja FCI: Grupa IX Psy ozdobne i do towarzystwa, sekcja 8. Spaniele japońskie i pekińczyki, nr wzorca 207. Wys. ok. 20 cm. Masa max 5 kg u psów i max 5,5 kg u suk. Małe pieski o krótkim tułowiu i łapkach, dużej szerokiej głowie z płaską, czarną kufą, okrągłymi, dużymi oczami z ciemnymi okularami, klapniętymi uszami z obfitymi frędzlami, długim włosem i puszystym ogonem zawiniętym nad grzbietem.

Jedna z najstarszych ras, wyhodowana w Mandżurii, mająca wspólne pochodzenie z shih tzu, mopsem i papillonem. Do połowy XIX w. pekińczyki znano tylko w Chinach i hodowano jako psy świątynne do odganiania złych duchów. Wierzono też, że powstały z miłości lwa do małpki, którą pobłogosławił Budda. Obecnie psy reprezentacyjne do towarzystwa.

Shar pei

Nazwa „sha pí” po chińsku oznacza „piaszczysta skóra„.

Klasyfikacja FCI: Grupa II Pinczery, sznaucery, molosy i szwajcarskie psy do bydła, sekcja 2. molosy w typie mastifa, nr wzorca 309.

Psy masywne w typie dogowatym, wys. 46-51 cm, masa 18-26 kg.

Cechy szczególne: krótka i sztywna sierść, szeroka głowa, małe, trójkątne i grube uszy, wysoko osadzone i przylegające, znaczne pomarszczenie skóry na całym ciele, szczególnie w okolicy głowy i ogona, luźniejsze u dorosłych. Psy czujne, skłonne do obrony, wierne jednemu właścicielowi. Umaszczenie jednolite, we wszystkich kolorach poza białym. Psy wyhodowane w XVI w. w południowych Chinach (prowincja Guangdong) do polowań (szczególnie na dziki), zaganiania bydła, stróżowania świątyń i walk psów.

Shih tzu

Zwany też Chrysanthemum Dog. Nazwa „shih tzu” po chińsku oznacza „lwi pies„.

Klasyfikacja FCI: Grupa IX Psy ozdobne i do towarzystwa, sekcja 5. Rasy tybetańskie, nr wzorca 208. Wys. 23-27 cm, masa 4,5-9 kg.

Cechy szczególne: przodozgryz, długi i miękki włos w różnych kolorach (jednolity, dwu- lub tricolor), długość życia ok. 15-20 lat. Pieski towarzyskie i wesołe. Niegdyś sądzono, że powstały ze skrzyżowania pekińczyka z lhasa apso. Analizy DNA wykazały jednak, że są dużo starsze. W latach 30. XX w. w ramach podarunku sprowadzono je do Wielkiej Brytanii.

Terier tybetański

Klasyfikacja FCI: Grupa IX Psy ozdobne i do towarzystwa, sekcja 5. Rasy tybetańskie, nr wzorca 209. Sylwetka średniej wielkości, zbliżona do kwadratu, silna i krzepka (wys. 35,6-40,6 cm, masa max 12,5 kg).

Pozostałe cechy: długa i prosta lub lekko falowana sierść o różnej maści (poza czekoladową), duże okrągłe oczy, wysoko osadzony i zakręcony na grzbiecie ogon, często na końcu załamany. Psy inteligentne, aktywne i łagodne. Starożytna rasa wyhodowana w Tybecie do stróżowania i do towarzystwa. Często darowywano je gościom na szczęście.

Chart perski

Zwany też saluki na cześć starego miasta w południowej Arabii.

Klasyfikacja FCI: Grupa X Charty, sekcja 1. charty długowłose, zaliczane do grupy chartów i do psów pierwotnych, nr wzorca 269. Wys. 58-71 cm, masa ciała ok. 25 kg. Występują w dwóch odmianach: długowłosej (charakterystyczne pióra na uszach, łapach i ogonie) i bardzo rzadko spotykanej krótkowłosej. Różna maść, jednak najlepsza w typie grizli.

Wyhodowano je w starożytności w krajach arabskich (od Etiopii i zach. części Afryki, po Indie, Afganistan i środkowoazjatyckie stepy), do polowań (na mniejsze antylopy, gazele, zające). Obecnie również psy wystawowe i reprezentacyjne do towarzystwa. Do Europy trafiły jeszcze w czasach wypraw krzyżowych.

Basenji

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy ras pierwotnych, sekcja 6. Psy ras pierwotnych, nr wzorca 43. Psy o delikatnym kośćcu (wys. 43 cm u psów i 40 cm u suk, waga 11 kg u psów i 9,5 kg u suk), krótkim włosie, długiej szyi, ciasno zakręconym ogonku, zmarszczkach na czole, migdałowato-skośnych oczach i małych, spiczastych uszach skierowanych do przodu. Umaszczenie rudo-, płowo- lub czarno-białe, pręgowane lub czarne podpalane.

Psy te nie szczekają, lecz wyją jodłując. Wywodzą się z Egiptu ok. 2700 roku p.n.e. Wizerunek takiego psa jest m.in. w grobowcu faraona Cheopsa. Były to psy stróżujące, myśliwskie i tak jak obecnie – do towarzystwa. Patronem rasy jest jednak Anglia.

Akita (Akita inu)

Nazwa pochodzi od prowincji Akita na wyspie Honsiu w płn. Japonii (inu to pies).

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy ras pierwotnych, sekcja 5. Szpice azjatyckie i rasy pokrewne, nr wzorca 255. Wys. 64-70 u psów i 58-64 u suk, waga 25-40 kg. Psy mocne, muskularne, w typie północnych szpiców. Dł. tułowia nieco większa od wys. w kłębie i zgrabnie podkasany brzuch. Wysoko osadzony i zakręcony ogon. Charakterystycznie szeroka głowa i małe stojące, lekko nachylone ku przodowi, trójkątne uszy. Włos krótki, sztywny koloru rudego, czerwonego, pręgowanego, białego lub sezamowego.

Psy te powstały w XVII w. na Honsiu w prowincji Akita w dawnej Japonii. Uważano je za niemal święty symbol zdrowia i szczęścia. Posiadała je szlachta. Używano je też do polowań na niedźwiedzie i jakiś czas do walk psów. Obecnie jest to największa, najmocniejsza i najwaleczniejsza rasa psów w całej Japonii.

Shiba inu

Zwana też Shibainu lub Shibaken. Japońskie słowo „inu” oznacza „pies„, natomiast prefiks „shiba” to „zarośla” i/lub „mały„. Dlatego Shiba Inu często tłumaczy się jako „mały pies z zarośli„.

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy ras pierwotnych, sekcja 5. Szpice azjatyckie i rasy pokrewne, nr wzorca 257. Wys. 38,5-41,5 u psów i 35,5-38,5 u suk, waga ok. 10 kg.

Najmniejszy przedstawiciel japońskich ras szpiców w typie północnym, jednak mocny i muskularny (opis sylwetki jak u Akity). Włos krótki, sztywny koloru w odcieniach rudo-czerwonych, rzadziej maść czarna podpalana (możliwe białe znaczenia na kufie, łapach i podbrzuszu). Shiba Inu pochodzi z górzystych terenów Japonii. Psy te używano do polowań na ptaki, drobną zwierzynę, a nawet na dziki, niedźwiedzie i jelenie. Obecnie są to psy wystawowe i do towarzystwa.

Samoyed

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy ras pierwotnych, sekcja 1. Nordyckie psy zaprzęgowe, nr wzorca 212. Białe psy w typie arktycznego szpica, zwane przez miejscowych biełka. Łagodne i chętne do pracy psy średniej wielkości (wys. ok. 57 cm psy i ok. 53 cm suki), silne i wytrzymałe. Ogon wysoko osadzony i zakręcony.

Wyhodowali je Nieńcy zwani też Samojedami, mieszkający pomiędzy Morzem Białym a Jenisejem, na północny Europy Wsch. i Azji. Służyły głównie jako psy pasterskie do reniferów, w mniejszym stopniu pociągowe i myśliwskie.

Alaskan malamute

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy w typie pierwotnym, sekcja 1. Północne szpice zaprzęgowe. Pies duży, muskularny i masywny. Wys. 63,5 cm psy i 58,5 cm suki. Waga ok. 38 kg psy i ok. 35 kg suki.

Cechy szczególne: duża głowa, stojące trójkątne uszy, nogi muskularne o mocnym kośćcu, kita ogona noszona zawinięta powyżej grzbietu, gęsty włos jak u psa pociągowego, białe znaczenia ma pysku tworzą maskę. Rasa pochodzi z Alaskii i Grenlandii, gdzie jej przodkowie przybyli z Inuitami ok. 1000 roku. Psy te służyły jako psy pociągowe i juczne (zima ciągały sanie, a latem łodzie), rzadko do polowań.

Siberian husky

Klasyfikacja FCI: Grupa V Szpice i psy pierwotne, sekcja 1. Północne psy zaprzęgowe, nr wzorca 270. Wys. 54-60 cm u psów, 51-56 cm u suk. Waga 20-27 kg u psów, 15,5-23 kg u suk. Wygląd w typie psów zaprzęgowych.

Cechy szczególne: migdałowate oczy niebieskie, brązowe lub różnokolorowe (jedno niebieskie, drugie brązowe), kita ogona noszona wygięta wysoko (w spoczynku zwisa), charakterystyczna jasna maska na głowie. Najmniejszy, za to najszybszy z psów zaprzęgowych. Wyhodowany przez Czukczów na płn. Syberii (rejon Kamczatki, Kołymy i Czukotki). Rasa używana transportu saniami ludzi, towarów i poczty.