Cesar Millan: kim jest zaklinacz psów i co z jego metodami

Cesar Millan to amerykański treser psów pochodzenia meksykańskiego, znany z programu telewizyjnego „Zaklinacz psów” i kilku poradników. Zyskał ogromną popularność, jednak jego metody oparte na idei przywództwa i „dominacji” budzą poważne zastrzeżenia współczesnych behawiorystów. Jeśli zastanawiasz się, czy warto szkolić psa jak w telewizji, ten tekst pomoże Ci oddzielić to, co wartościowe, od tego, czego lepiej unikać.

Kim jest Cesar Millan?

Cesar Millan urodził się w Meksyku i jako młody człowiek wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Zaczynał od pracy z psami w salonach pielęgnacji i przy wyprowadzaniu psów, a z czasem zajął się psami sprawiającymi problemy wychowawcze. Prawdziwą sławę przyniósł mu program „Zaklinacz psów”, emitowany w wielu krajach, w tym w Polsce na kanale National Geographic.

Poza telewizją Millan wydał kilka poradników. W Polsce ukazały się między innymi „Zaklinacz psów”, „Jak zostać przywódcą stada” oraz „Jak wychować idealnego psa”, napisane wspólnie z Melissą Jo Peltier. Ta ostatnia książka dotyczy wychowania szczenięcia od pierwszych tygodni.

Na czym polega metoda Cesara Millana?

Podstawą jego podejścia jest hasło „ruch, dyscyplina, uczucie”, w tej kolejności. Według Millana pies najpierw potrzebuje wysiłku fizycznego, następnie jasnych zasad, a dopiero na końcu czułości. Opiekun ma być „spokojnym i asertywnym przywódcą stada”.

W programach często widać, jak Millan koryguje psa szybkim szarpnięciem smyczy, dotknięciem dłonią ułożoną w „szpon”, syknięciem albo przewróceniem psa na bok. Takie działania mają przerwać niepożądane zachowanie i pokazać psu, kto rządzi. To właśnie ten element wzbudza najwięcej kontrowersji.

Co w metodzie Millana jest wartościowe?

Część jego zaleceń pokrywa się z wiedzą o potrzebach psa. Opiekunowie najczęściej doceniają kilka elementów:

• Zwracanie uwagi na odpowiednią ilość ruchu, ponieważ znudzony pies częściej niszczy i szczeka.
• Spokojne zachowanie opiekuna, dzięki któremu pies łatwiej się wycisza.
• Konsekwencję, czyli te same zasady stosowane przez wszystkich domowników.
• Obserwację mowy ciała psa i reagowanie, zanim zachowanie się nasili.
• Traktowanie psa jak psa, a nie jak małego człowieka.

Te zasady same w sobie są rozsądne i pomagają wielu rodzinom. Problem pojawia się wtedy, gdy łączy się je z karami fizycznymi i błędną teorią dominacji.

Dlaczego metody Cesara Millana są krytykowane?

Teoria dominacji wywodzi się z dawnych obserwacji wilków żyjących w niewoli, w przypadkowo zebranych grupach. Późniejsze badania wilków na wolności pokazały, że wataha jest zwykle rodziną, a nie ciągłą walką o pozycję. Co więcej, pies nie jest wilkiem i nie próbuje „przejąć władzy” nad opiekunem. Większość problemów wynika z lęku, frustracji, braku nauki lub niezaspokojonych potrzeb.

Techniki awersyjne, na przykład przewracanie psa na grzbiet czy szarpanie smyczą, mogą stłumić zachowanie na chwilę. Pies przestaje reagować, ponieważ się boi, a nie dlatego, że zrozumiał, czego się od niego oczekuje. Z doświadczenia behawiorystów wynika, że takie metody mogą:

• Nasilać lęk i agresję obronną, szczególnie u psów reaktywnych.
• Niszczyć zaufanie psa do opiekuna.
• Prowadzić do tłumienia sygnałów ostrzegawczych, przez co pies gryzie „bez ostrzeżenia”.
• Zwiększać ryzyko pogryzienia osoby, która próbuje naśladować technikę z telewizji.

Sam program zawierał zresztą ostrzeżenie, by nie próbować tych technik samodzielnie. Wiele organizacji weterynaryjnych i behawioralnych odradza stosowanie kar fizycznych w szkoleniu psów.

Jak szkolić psa bez metod opartych na dominacji?

Współczesne szkolenie korzysta z wiedzy o uczeniu się zwierząt. Pies częściej powtarza zachowania, które coś mu dają. Dlatego nagradza się to, czego chcemy, a niepożądane zachowania wygasza się przez zarządzanie otoczeniem i uczenie zachowań alternatywnych. W praktyce algorytm wygląda tak:

Najpierw ustal, dlaczego pies tak się zachowuje, na przykład z lęku, nudy czy podekscytowania. Następnie zaspokój jego potrzeby: ruch, węszenie, odpoczynek. Potem naucz psa zachowania, które zastąpi problem, i nagradzaj je smakołykiem lub zabawą. Wreszcie stopniowo zwiększaj trudność, pilnując, by pies nie przekraczał progu stresu.

Szczegóły tego podejścia opisujemy w artykule szkolenie psa metodami pozytywnymi. Przy poważniejszych problemach pomoże behawiorysta, czyli psi psycholog, a sygnały, że pies zaraz ugryzie, wyjaśnia tekst o postawie psa i agresji.

Czy warto czytać książki Cesara Millana?

Można je czytać krytycznie, jako ciekawostkę i źródło inspiracji dotyczących ruchu i spokoju. Jednak nie traktuj ich jako jedynego poradnika, szczególnie przy wychowaniu szczenięcia. Lepiej sięgnąć również po literaturę opartą na wzmocnieniach pozytywnych i porozmawiać z certyfikowanym szkoleniowcem. Szkoły i trenerzy pracujący z rasami psów działają też przy oddziałach Związku Kynologicznego w Polsce.

Podsumowanie

Cesar Millan spopularyzował myślenie o potrzebach psa, takich jak ruch i spokojny opiekun. Jednocześnie jego techniki oparte na dominacji i korektach fizycznych nie wytrzymują konfrontacji z dzisiejszą wiedzą o zachowaniu psów. Bierz z jego programów to, co rozsądne, a szkolenie opieraj na nagrodach i zrozumieniu emocji pupila. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w kategorii tresura psa.