Medal Dickin: zwierzęcy Krzyż Wiktorii i bohaterskie psy wojenne

Medal Dickin to najważniejsze odznaczenie, jakie może otrzymać zwierzę za odwagę w czasie wojny i w służbie. Przede wszystkim od 1943 roku dostały go psy, gołębie pocztowe, konie i jeden kot, a każda z tych historii pokazuje, ile ludzie zawdzięczają swoim czworonożnym towarzyszom. Dlatego poniżej poznasz genezę medalu, jego symbolikę i najbardziej poruszające losy odznaczonych psów.

• Historia Medalu Dickin
• Jak wygląda medal i co oznaczają jego kolory
• Odznaczone zwierzęta z czasów II wojny światowej
• Judy, pies jeniec wojenny
• Medal Dickin dla psów we współczesnych misjach
• Inne słynne psy wojenne
• Jak zwierzę zostaje nominowane

Historia Medalu Dickin

Pomysłodawczynią odznaczenia była Maria Dickin, brytyjska działaczka społeczna. W 1917 roku założyła w Londynie People’s Dispensary for Sick Animals (PDSA), czyli lecznicę, w której zwierzęta najuboższych rodzin mogły być leczone bezpłatnie. Co ważne, organizacja działa do dziś i jest jedną z największych weterynaryjnych instytucji dobroczynnych w Wielkiej Brytanii.

W czasie II wojny światowej Maria Dickin widziała, jak wielką rolę odgrywają zwierzęta na froncie i w zbombardowanych miastach. Psy szukały ludzi pod gruzami, wykrywały miny i pilnowały obozów, gołębie dostarczały meldunki, gdy zawodziła łączność radiowa, a konie ciągnęły zaopatrzenie. Dlatego uznała, że ich poświęcenie zasługuje na oficjalne wyróżnienie, i w 1943 roku ustanowiła medal swojego imienia.

W efekcie odznaczenie szybko zyskało rangę zwierzęcego Krzyża Wiktorii. Zwykle przyznaje się je zwierzętom, które wykazały się wyjątkową odwagą lub oddaniem w siłach zbrojnych albo w cywilnych służbach ratunkowych. Natomiast po 1949 roku medal przez pół wieku nie był przyznawany, a wznowiono go w 2000 roku.

Jak wygląda medal i co oznaczają jego kolory

Samo odznaczenie to okrągły krążek z brązu. Na awersie wybito napisy „For Gallantry” (Za męstwo) i „We Also Serve” (My także służymy), a całość otacza wieniec laurowy. Hasło „We Also Serve” dobrze oddaje sens odznaczenia: zwierzęta nie wybierały wojny, ale służyły w niej obok ludzi.

Ponadto medal zawieszony jest na wstążce w trzech pasach:

• Zielony symbolizuje wodę i służbę w marynarce wojennej.
• Ciemnobrązowy symbolizuje ziemię i siły lądowe.
• Jasnoniebieski symbolizuje powietrze i lotnictwo.

Dzięki temu w jednym odznaczeniu zawarto wszystkie rodzaje sił zbrojnych, w których zwierzęta pełniły służbę.

Odznaczone zwierzęta z czasów II wojny światowej

Pierwsze medale trafiły w 1943 roku do gołębi pocztowych, które przeniosły meldunki od załóg zestrzelonych samolotów i pomogły uratować lotników. Następnie w latach 1943 do 1949 przyznano łącznie 54 medale. Otrzymały je:

Przede wszystkim wśród psów z tego okresu wyróżniały się zwierzęta ratownicze, które w czasie nalotów na Londyn odnajdywały ludzi uwięzionych pod gruzami. To właśnie wtedy narodziły się zasady pracy, z których korzysta dzisiejszy pies ratowniczy gruzowy. Z kolei inne psy służyły jako wartownicze, meldunkowe i saperskie. Szerzej o ich roli piszemy w artykule psy na wojnie.

Co ciekawe, jedynym kotem z medalem jest Simon, okrętowy kot z HMS Amethyst. W 1949 roku, mimo ran odniesionych podczas ostrzału okrętu na rzece Jangcy, nadal tępił szczury niszczące zapasy żywności i był pocieszeniem dla załogi.

Judy, pies jeniec wojenny

Najsłynniejszą laureatką Medalu Dickin jest Judy, suka rasy pointer urodzona w 1937 roku w Szanghaju. Była maskotką brytyjskich kanonierek na rzece Jangcy, najpierw HMS Gnat, potem HMS Grasshopper.

W 1942 roku, po upadku Singapuru, Grasshopper próbował dotrzeć na Jawę, ale został zbombardowany przez japońskie samoloty i zatonął. Następnie Judy pomogła rozbitkom dopłynąć do brzegu bezludnej wyspy i znalazła tam źródło wody pitnej. Ostatecznie ocaleni dotarli z pomocą chińskiej dżonki na Sumatrę, lecz tuż przed celem trafili do japońskiej niewoli.

Następnie w obozie w Medan psem zaopiekował się mechanik RAF Frank Williams. Gdy komendant chciał zabić Judy, Williamsowi udało się uzyskać dla niej oficjalny status jeńca wojennego z numerem obozowym 81A. Ponadto suka ostrzegała więźniów przed wężami i innymi niebezpiecznymi zwierzętami, a swoją obecnością podtrzymywała ich na duchu. Później, w 1944 roku, przeżyła storpedowanie statku przewożącego jeńców i razem z Williamsem przetrwała kolejne obozy aż do wyzwolenia w 1945 roku.

Po powrocie do Wielkiej Brytanii otrzymała to odznaczenie za odwagę i wytrwałość w japońskich obozach, podtrzymywanie morale współwięźniów oraz uratowanie wielu osób dzięki swojej czujności. Ponadto została też honorowym członkiem stowarzyszenia byłych brytyjskich jeńców wojennych. Wreszcie zmarła w 1950 roku w Afryce Wschodniej, dokąd wyjechała z Williamsem.

Medal Dickin dla psów we współczesnych misjach

Następnie w 1949 roku przyznawanie medalu wstrzymano. Wznowiono je w 2000 roku, gdy pośmiertnie odznaczono Gandera, nowofundlanda służącego z kanadyjskimi żołnierzami w Hongkongu w 1941 roku. Według relacji żołnierzy pies chwycił w pysk granat, który wpadł między rannych, i zginął, ratując im życie.

W 2002 roku medal otrzymały trzy psy związane z atakami z 11 września 2001 roku: Apollo, owczarek niemiecki z nowojorskiej policji, odznaczony w imieniu wszystkich psów poszukiwawczych pracujących w gruzach World Trade Center, oraz Salty i Roselle, psy przewodnicy, które wyprowadziły niewidomych opiekunów z płonących wież. Odznaczano też psy wykrywające materiały wybuchowe w Bośni i Hercegowinie oraz w Iraku.

Ponadto wśród kolejnych laureatów są między innymi:

• Lucky, owczarek niemiecki z żandarmerii RAF, który w latach 1949 do 1952 tropił partyzantów w dżunglach Malajów (odznaczony w 2007 roku).
• Sadie, labradorka, która w 2005 roku w Kabulu wykryła ładunek wybuchowy, dzięki czemu udało się go rozbroić (2007).
• Treo, labrador z Royal Army Veterinary Corps, który w 2008 roku w prowincji Helmand w Afganistanie znajdował ukryte ładunki wybuchowe (2010).
• Theo, springer spaniel, rekordzista wśród psów armii brytyjskiej w Afganistanie, który wykrył 14 bomb pułapek. Zmarł kilka godzin po tym, jak w wymianie ognia zginął jego przewodnik. Medal przyznano mu pośmiertnie w 2012 roku.
• Diesel, pies francuskiej policji, który zginął w 2015 roku podczas akcji przeciwko terrorystom w Saint-Denis (2016).
• Kuno, owczarek belgijski malinois, który w 2019 roku w Afganistanie zaatakował uzbrojonego napastnika i został ciężko ranny w tylne łapy. Jako pierwszy brytyjski pies wojskowy otrzymał protezy kończyn (2020).

Dziś medal trafia przede wszystkim do psów saperskich i bojowych. O tym, jak się je wybiera i szkoli, przeczytasz w tekście psy bojowe i wojenne.

Inne słynne psy wojenne

Nie każdy bohaterski pies otrzymał Medal Dickin, bo odznaczenie jest brytyjskie i ma ściśle określone zasady. Historia zna jednak wiele innych psów, które zasłużyły się w czasie wojen:

• Strongheart, owczarek niemiecki urodzony w 1917 roku, szkolony do pracy w policji i w służbie sanitarnej podczas I wojny światowej. Po wojnie trafił do USA i zrobił karierę filmową, a jego gwiazda znajduje się w hollywoodzkiej Alei Gwiazd.
• Gunner, kelpie australijski, maskotka lotników RAAF w Darwin. Słyszał nadlatujące japońskie samoloty na długo przed włączeniem syren alarmowych.
• Dżulbars, pies saperski Armii Czerwonej, który według przekazów odnalazł w latach 1944 i 1945 ponad 7 tysięcy min i około 150 pocisków.

Polskie psy również mają swoją wojenną historię. Opisujemy ją w artykule psy w Wojsku Polskim podczas wojen.

Jak zwierzę zostaje nominowane do Medalu Dickin

O przyznaniu medalu decyduje PDSA. Nominacja musi być dobrze udokumentowana: potrzebny jest opis konkretnego czynu, relacje świadków oraz potwierdzenie ze strony jednostki wojskowej lub służby, w której pracowało zwierzę. Dzięki tak surowym zasadom medal zachowuje swoją rangę i nie jest przyznawany za samą długoletnią służbę.

Za odwagę i oddanie poza działaniami wojennymi PDSA przyznaje cywilny Złoty Medal PDSA. Przede wszystkim trafia on między innymi do psów policyjnych, ratowniczych i asystujących, które uratowały ludzkie życie. Natomiast aktualną listę odznaczonych zwierząt publikuje organizacja na swojej stronie pdsa.org.uk.

Podsumowanie

Medal Dickin od ponad 80 lat przypomina, że zwierzęta ponoszą koszty wojen razem z ludźmi, a ich odwaga i lojalność ratowały tysiące istnień. Od gołębi z czasów II wojny światowej, przez Judy z japońskich obozów, po psy saperskie z Afganistanu, każdy laureat to osobna historia oddania. Więcej niezwykłych opowieści znajdziesz w kategorii historia psa.