Program pies w celi: jak psy ze schronisk pomagają więźniom

Program pies w celi to forma resocjalizacji, w której więźniowie opiekują się psami ze schronisk i szkolą je pod okiem trenerów. Zyskują na tym obie strony: skazani uczą się odpowiedzialności i empatii, a psy stają się lepiej wychowane i łatwiej znajdują nowy dom. Wyjaśniamy, jak działają takie programy, skąd się wzięły i czego realnie można się po nich spodziewać.

• Na czym polega program pies w celi
• Skąd wziął się pomysł
• Jak wygląda praca z psem w zakładzie karnym
• Co program daje więźniom
• Co program daje psom ze schronisk
• Ograniczenia i warunki bezpieczeństwa

Na czym polega program pies w celi

Idea jest prosta. Do zakładu karnego trafia pies ze schroniska, często młody, słabo wychowany albo po trudnych przejściach. Opiekę nad nim przejmuje wybrany więzień, który pod okiem trenera uczy go podstawowych komend, chodzenia na smyczy, spokojnego zachowania wśród ludzi i czystości. Po kilku tygodniach lub miesiącach pies wraca do schroniska albo od razu trafia do adopcji, już jako zwierzę dużo łatwiejsze w codziennym życiu.

Programy różnią się szczegółami. W jednych psy mieszkają razem z opiekunem w celi lub w wydzielonym oddziale, w innych przebywają w kojcach na terenie zakładu, a skazani pracują z nimi o stałych porach. Zdarza się też, że więźniowie dojeżdżają do schroniska i pomagają tam przy opiece nad zwierzętami, budowie i sprzątaniu boksów.

Skąd wziął się pomysł

Programy z udziałem zwierząt w więzieniach rozwinęły się w Stanach Zjednoczonych. Jednym z najstarszych jest Prison Pet Partnership w stanie Waszyngton, działający od początku lat 80. XX wieku. Później powstały kolejne, np. Puppies Behind Bars, w których więźniowie wychowują szczenięta na przyszłe psy asystujące i psy służbowe. Dziś podobne inicjatywy działają w wielu stanach i w innych krajach.

W Polsce również prowadzono projekty łączące zakłady karne i areszty ze schroniskami. Zaczynało się często od wolontariatu: osadzeni pomagali w schroniskach przy budowie bud, sprzątaniu i opiece nad psami. Gdy zauważono pozytywny wpływ na obie strony, w niektórych jednostkach wprowadzano psy bezpośrednio na teren zakładu. Szerzej o tym nurcie piszemy w artykule dogoterapia jako forma oddziaływań penitencjarnych.

Jak wygląda praca z psem w zakładzie karnym

Dobrze zorganizowany program ma kilka stałych elementów:

• Kwalifikacja uczestników: liczy się zachowanie w zakładzie, motywacja i opinia wychowawców oraz psychologów.
• Szkolenie opiekunów: więźniowie uczą się podstaw zachowania psa, mowy ciała, higieny i metod szkolenia opartych na nagrodach.
• Dobór psów: trener ocenia psy w schronisku i wybiera te, które poradzą sobie w zakładzie i nie są groźne dla ludzi.
• Codzienna praca: karmienie, spacery, pielęgnacja, krótkie sesje treningowe i zabawa.
• Nadzór: trener i personel kontrolują postępy, dobrostan psa i bezpieczeństwo.
• Zakończenie: egzamin lub pokaz umiejętności, a potem adopcja psa.

Co program daje więźniom

Pies niczego nie ocenia i reaguje na to, jak się go traktuje. Dla wielu osadzonych to pierwsza od dawna sytuacja, w której ktoś od nich zależy i odwzajemnia troskę. Organizatorzy i uczestnicy programów najczęściej opisują takie efekty:

• Większa odpowiedzialność i systematyczność, bo pies potrzebuje opieki codziennie, o stałych porach.
• Nauka cierpliwości i panowania nad emocjami: krzyk i złość nie działają na psa.
• Lepsze relacje z innymi ludźmi, zarówno współosadzonymi, jak i personelem.
• Poczucie sensu i dumy z efektów pracy, gdy pies znajduje dom.
• Praktyczne umiejętności, które mogą pomóc w znalezieniu pracy po wyjściu na wolność, np. w hotelach dla zwierząt czy przy pielęgnacji psów.

Warto podchodzić do tego realistycznie. Pies nie zastąpi terapii, edukacji ani pracy z psychologiem, ale może być ich cennym uzupełnieniem. Na czym polega profesjonalna terapia z udziałem psa, wyjaśniamy w tekście dogoterapia: na czym polega i dla kogo jest.

Co program daje psom ze schronisk

Dla psa schronisko to stres: hałas, ciasny boks, mało kontaktu z człowiekiem. W programie dostaje stałego opiekuna, codzienną uwagę, ruch i naukę. Psy, które trafiały do zakładu jako lękliwe lub nadpobudliwe, często wychodzą z niego spokojniejsze, nauczone chodzenia na smyczy i podstawowych komend. Taki pies jest dużo atrakcyjniejszy dla rodzin, które szukają zwierzęcia do adopcji, i rzadziej wraca do schroniska.

Jeśli myślisz o przygarnięciu psa, przeczytaj poradnik odpowiedzialna adopcja psa. O tym, jak wygląda życie w schronisku dla zwierząt, piszemy osobno.

Ograniczenia i warunki bezpieczeństwa

Program może przynieść dużo dobrego, ale wymaga starannego przygotowania. Najważniejsze zasady:

• Dobrostan psa jest na pierwszym miejscu: zwierzę musi mieć ruch, odpoczynek, opiekę weterynaryjną i bezpieczne miejsce.
• Do opieki nad psem nie dopuszcza się osób skazanych za znęcanie się nad zwierzętami ani stwarzających zagrożenie.
• Trener musi regularnie kontrolować stan psa i metody pracy.
• Personel więzienny musi akceptować obecność psa i znać zasady postępowania.
• Pies powinien mieć zapewniony dalszy los: adopcję albo powrót do schroniska z opisem postępów.

Podsumowanie

Program pies w celi łączy dwie grupy żyjące na marginesie: więźniów i bezdomne psy. Dobrze przygotowany daje skazanym szansę na naukę odpowiedzialności i empatii, a psom większą szansę na dom. Więcej o psach pomagających ludziom przeczytasz w artykule pies towarzyszący: jak pomaga ludziom.