Psy w starożytnym Rzymie: stróże, pasterze i pupile

Psy w starożytnym Rzymie były przede wszystkim pracownikami: strzegły domów, chroniły stada przed wilkami i towarzyszyły myśliwym, a w zamożnych domach bywały też ukochanymi pupilami. Wiemy o nich sporo dzięki pisarzom rolniczym, mozaikom i inskrypcjom. Poniżej poznasz typy rzymskich psów, ich wygląd i to, jak o nie dbano.

Jakie psy hodowano w starożytnym Rzymie?

Rzymianie byli praktyczni, dlatego psy dzielili przede wszystkim według zadań. Kolumella, pisarz rolniczy z I wieku n.e., wyróżnił trzy główne grupy. Pierwsza pilnowała domu i zagrody, druga chroniła stada przed drapieżnikami, a trzecia towarzyszyła człowiekowi w czasie polowań. Do tego dochodziły małe psy do towarzystwa, które w zamożnych domach dotrzymywały kompanii kobietom i dzieciom. Część z nich mogła być przodkami dzisiejszych psów z grupy maltańczyków.

Rzymianie cenili też ciężkie psy typu molosów, sprowadzane z greckiego Epiru. Jak wyglądały psy w świecie greckim, opisaliśmy w tekście psy w starożytnej Grecji, a szerszy przegląd epok znajdziesz w artykule historia psa domowego.

Rzymskie psy pasterskie i ich praca

Pies pasterski miał dwa zadania: odpędzać wilki i inne drapieżniki oraz pilnować porządku w stadzie. Szczególnie chroniono owce, ponieważ uchodziły za całkowicie bezbronne. Warron, autor dzieła o rolnictwie z I wieku p.n.e., pisał, że bydło i świnie potrafią się bronić same, a owce bez psów padłyby łupem wilków. Dlatego dobry pies pasterski był cenny, a kupno psa od nieznajomego uważano za ryzykowne. Zalecano wychowywać psy w gospodarstwie od szczenięcia albo kupować je od znanych pasterzy.

Psy przebywały ze stadem przez większość roku, również na odległych pastwiskach. Pasterze budowali dla siebie i psów szałasy z chrustu, które chroniły przed deszczem i wiatrem. W praktyce pies i pasterz tworzyli zespół, a od zaufania między nimi zależało bezpieczeństwo stada.

Jak wyglądał idealny rzymski pies?

Kolumella opisał wymarzonego psa podwórzowego bardzo szczegółowo. Miał mieć szeroką klatkę piersiową, dużą głowę, luźno zwisające uszy i krępą, mocną sylwetkę. Nie musiał być szybki, ponieważ nie ścigał zwierzyny, lecz odstraszał intruzów. Natomiast pies pilnujący stada powinien być wyższy i nieco smuklejszy, żeby nadążał za owcami, ale wciąż na tyle mocny, by stawić czoła wilkowi.

Ciekawe są zalecenia dotyczące umaszczenia:

• Białe psy pasterskie: pasterz łatwo odróżniał je od wilka o zmierzchu, więc nie ranił ich przez pomyłkę.
• Ciemne psy podwórzowe: w dzień budziły respekt, a w nocy były prawie niewidoczne dla złodzieja.
• Jednolita maść: łaciate psy uznawano za mniej pożądane.

Psy stróżujące i pasterskie nosiły obroże nabijane kolcami, od spodu wyłożone miękką skórą lub futrem. Kolce chroniły gardło przed zębami wilka. Podobne obroże do dziś zakłada się psom pasterskim w niektórych regionach świata.

Cave canem: pies jako strażnik domu

O tym, jak bardzo Rzymianie cenili psy stróżujące, świadczą mozaiki z napisem Cave canem, czyli „strzeż się psa”. Najsłynniejsza zachowała się w Pompejach, przy wejściu do domu zwanego Domem Poety Tragicznego. Przedstawia czarnego psa na łańcuchu, z obrożą, gotowego do ataku. Napis pełnił funkcję ostrzeżenia, a zarazem pokazywał, że dom jest dobrze strzeżony. Ten zwyczaj przetrwał do dziś w postaci tabliczek na furtkach.

Ponadto poeci i pisarze rzymscy chętnie wspominali psy. Z inskrypcji nagrobnych wiemy też, że niektórzy właściciele stawiali swoim pupilom pomniki i opisywali ich wierność z dużą czułością. Pokazuje to, że już wtedy pies bywał nie tylko narzędziem pracy, ale i członkiem rodziny.

Czym karmiono psy w Rzymie?

Według Warrona i Kolumelli psy pasterskie jadły głównie chleb jęczmienny oraz papki z mąki pszennej lub jęczmiennej, czasem namoczone w serwatce, z dodatkiem kości. Mięsa dawano mało, ponieważ obawiano się, że pies zasmakuje w nim i zacznie atakować stado. Dziś wiemy, że pies potrzebuje dobrze zbilansowanej diety z białkiem zwierzęcym, a ilość karmy zależy od masy i aktywności. Orientacyjną porcję dla swojego psa policzysz w kalkulatorze karmy.

Psy i wilki w rzymskiej armii

Psy towarzyszyły wojsku jako strażnicy obozów i zwierzęta ostrzegające przed nocnym atakiem. Z kolei symbolika wilka była w Rzymie bardzo silna: legenda o wilczycy karmiącej Romulusa i Remusa stała u początków miasta, a chorążowie niektórych oddziałów nosili na hełmach skóry dzikich zwierząt, w tym wilków. Dla Rzymian wilk był więc zarazem wrogiem stad i symbolem siły.

Wiele zasad z rzymskich podręczników przetrwało w kolejnych stuleciach. Jak rozwijały się psy myśliwskie po upadku Rzymu, przeczytasz w tekstach psy myśliwskie w średniowieczu i psy myśliwskie w nowożytności. Typy psów i ich historię porządkują dziś wzorce Międzynarodowej Federacji Kynologicznej FCI.

Podsumowanie

Rzymianie traktowali psy praktycznie i z szacunkiem. Dobierali je do zadań, opisywali idealną budowę, a nawet umaszczenie, i stawiali im pomniki. Wiele z tych obserwacji, na przykład o socjalizacji psa od szczenięcia, brzmi zaskakująco nowocześnie. Jeśli lubisz takie historie, przejdź do działu historia psa.