Dobór hodowlany psów: jak wybrać psa i sukę

6 min czytania

Dobór hodowlany psów to świadome dobieranie psa i suki do rozrodu tak, by szczenięta były zdrowe, miały zrównoważony charakter i odpowiadały wzorcowi rasy. Dlatego dobry hodowca bierze pod uwagę badania zdrowotne, testy genetyczne, psychikę, budowę i rodowody obojga rodziców. Poniżej poznasz zasady doboru i kryteria wyboru psa i suki do hodowli.

W skrócie:

Najważniejsze kryteria to zdrowie, charakter i zgodność ze wzorcem, a nie sam wygląd.
Rodzice powinni mieć badania typowe dla rasy, np. stawów, oczu, serca i testy DNA.
Kojarzenia krewniacze zwiększają ryzyko chorób dziedzicznych i wymagają ostrożności.
Do hodowli nie przeznacza się psów agresywnych ani lękliwych.
Zasady hodowli psów rasowych w Polsce określa Związek Kynologiczny w Polsce.

Podstawy fizjologii rozrodu, cieczki i ciąży opisujemy w artykule rozród psów. Natomiast tutaj zajmujemy się tym, jakie psy i suki warto ze sobą kojarzyć.

Spis treści

Na czym polega dobór hodowlany psów?

Celem doboru hodowlanego jest otrzymanie potomstwa lepszego niż rodzice albo co najmniej równie dobrego: zdrowego, o stabilnej psychice, typowego dla rasy i przydatnego do jej pierwotnej funkcji. Odpowiedzialny hodowca myśli o kilku pokoleniach do przodu, analizując zalety i wady rodziców oraz ich przodków.

W praktyce oznacza to selekcję: do rozrodu trafiają tylko psy, które spełniają określone kryteria, a te z wadami dziedzicznymi lub problemami z charakterem zostają z niego wyłączone.

Kojarzenie psów: jakie metody stosują hodowcy?

Kojarzenie niespokrewnione (outcrossing)

Dobiera się psa i sukę tej samej rasy, które nie mają wspólnych przodków w kilku pokoleniach. Dzięki temu rośnie różnorodność genetyczna i maleje ryzyko chorób recesywnych, jednak cechy szczeniąt są mniej przewidywalne.

Kojarzenie w linii i krewniacze

Kojarzenie w linii (linebreeding) polega na łączeniu psów, które mają wspólnego, cenionego przodka w dalszych pokoleniach. W efekcie pozwala utrwalić pożądane cechy. Z kolei kojarzenie krewniacze, zwłaszcza bliskie (np. rodzic z potomkiem, rodzeństwo), mocno zwiększa ryzyko ujawnienia się chorób dziedzicznych, obniża płodność i odporność. Dlatego hodowcy kontrolują tzw. współczynnik inbredu i unikają bliskiego chowu, a regulaminy związków kynologicznych go ograniczają.

Krzyżowanie ras

Krzyżowanie różnych ras stosowano przy tworzeniu nowych ras, np. przy krzyżowaniu owczarków niemieckich z wilkami karpackimi, z którego w XX wieku powstał wilczak czechosłowacki. Ponieważ pies i wilk to ten sam gatunek, nie jest to krzyżowanie międzygatunkowe, a raczej międzypodgatunkowe. Natomiast w hodowli rasowej krzyżowanie z inną rasą jest możliwe tylko w wyjątkowych, kontrolowanych programach za zgodą związku.

Wilczak czechosłowacki, rasa powstała z krzyżowania — Wilczak czechosłowacki powstał z krzyżowania psów z wilkami

Dobór hodowlany psów: kryteria wyboru psa i suki

1. Zdrowie i badania psów hodowlanych

Pies i suka muszą być zdrowi, w dobrej kondycji, odrobaczeni i zaszczepieni. Ponadto powinni mieć wyniki badań typowych dla rasy: prześwietlenia stawów biodrowych i łokciowych, badania oczu, serca, testy genetyczne na choroby dziedziczne, a w niektórych rasach badania słuchu czy wydolności oddechowej. Jeśli rodzice lub bliscy krewni mieli choroby dziedziczne, ryzyko u szczeniąt rośnie.

2. Charakter i psychika pary do rozrodu

Do hodowli nadają się wyłącznie psy o stabilnej, zrównoważonej psychice, przyjazne wobec ludzi i typowe dla rasy pod względem temperamentu. Psy agresywne, skrajnie lękliwe czy nadpobudliwe nie powinny się rozmnażać, bo charakter jest w dużym stopniu dziedziczny.

3. Eksterier, czyli zgodność ze wzorcem

Najpierw ocenia się budowę, ruch, głowę, uzębienie, szatę i umaszczenie. Hodowca dobiera parę tak, by zalety jednego z rodziców równoważyły słabsze strony drugiego. W praktyce ocenę eksterieru dają wystawy i przeglądy hodowlane. Więcej o tym pojęciu w artykule eksterier psa: wyjaśnienie pojęcia.

Basenji podczas oceny eksterieru — Ocena eksterieru pomaga dobrać parę hodowlaną

4. Płodność i odchów

U suk, które miały już mioty, ocenia się liczebność miotów, przebieg porodów, opiekę nad szczeniętami i ich przeżywalność. Z kolei u psa reproduktora liczy się jakość nasienia i zdrowie jego wcześniejszego potomstwa. Szczegóły w artykule kryteria wyboru reproduktora.

5. Wiek

Suka nie powinna być kryta zbyt wcześnie, gdy jej organizm się jeszcze rozwija, ani zbyt późno, gdy rośnie ryzyko powikłań. Minimalny i maksymalny wiek dla psów rasowych określa regulamin hodowli Związku Kynologicznego w Polsce, podobnie jak zasady dotyczące odstępów między miotami.

6. Wartość użytkowa w doborze hodowlanym psów

W rasach pracujących, np. myśliwskich czy pasterskich, liczą się też wyniki prób pracy. Dlatego pies, który jest piękny, ale nie ma instynktu i umiejętności typowych dla rasy, nie powinien być jej podstawą hodowlaną.

Kryterium	Co sprawdzić
Zdrowie	Badania stawów, oczu, serca, testy DNA
Charakter	Stabilność, brak agresji i skrajnego lęku
Eksterier	Oceny z wystaw, przegląd hodowlany
Rodowód	Choroby w linii, współczynnik inbredu
Płodność i odchów	Przebieg poprzednich miotów, zdrowie potomstwa

Hodowla psów rasowych w Polsce: jakie są zasady?

Psy z rodowodem hodowane w ramach Związku Kynologicznego w Polsce muszą uzyskać uprawnienia hodowlane (aktualne zasady publikuje Związek Kynologiczny w Polsce), np. odpowiednie oceny na wystawach i przeglądach oraz wymagane w danej rasie badania. Co więcej, hodowla musi być zarejestrowana, a każde krycie i miot zgłoszone. Szczegółowe wymagania określa aktualny regulamin hodowli psów rasowych. O zakładaniu hodowli przeczytasz w artykule jak założyć hodowlę psów.

Wystawa psów rasowych, ocena psów hodowlanych — Wystawy psów rasowych to ważny element oceny psów hodowlanych

Przed kryciem zabierz sukę i psa do lekarza weterynarii na badanie, zwłaszcza w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową i zakaźnych. Również jeśli suka ma nieregularne cieczki, wydzielinę z pochwy, gorączkę lub apatię, nie dopuszczaj do krycia przed diagnostyką.

Psy rasowe na wystawie — Wybór psa do rozrodu to decyzja na wiele pokoleń

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest dobór hodowlany psów?

To świadomy wybór psa i suki do krycia, tak aby potomstwo było zdrowe, miało dobry charakter i odpowiadało wzorcowi rasy. Hodowca bierze pod uwagę zdrowie, badania genetyczne, psychikę, eksterier i rodowody obojga rodziców.

Czy kojarzenie krewniacze jest szkodliwe?

Bliskie kojarzenie zwiększa ryzyko ujawnienia się chorób dziedzicznych i obniża zmienność genetyczną. Dlatego hodowcy kontrolują współczynnik inbredu i ostrożnie stosują kojarzenia w linii, a bardzo bliskie kojarzenia są ograniczane przez regulaminy hodowlane.

Jakie badania powinien mieć pies hodowlany?

Zależy to od rasy. Często są to prześwietlenia stawów biodrowych i łokciowych, badania oczu, serca, testy genetyczne na choroby typowe dla rasy, a w niektórych rasach także badania słuchu czy oddychania.

Od jakiego wieku suka może być kryta?

Suka powinna być w pełni dojrzała fizycznie i psychicznie. Konkretne minimalne i maksymalne wieki dla psów rasowych określa regulamin hodowli psów rasowych Związku Kynologicznego w Polsce, a hodowcy zwykle czekają do co najmniej drugiej cieczki.

Czy pies z wadą zgryzu może być reproduktorem?

Wady dyskwalifikujące wg wzorca, takie jak poważne wady zgryzu, zwykle wykluczają psa z hodowli. O dopuszczeniu decydują przepisy związku kynologicznego i oceny na wystawach oraz przeglądach hodowlanych.

Podsumowanie

Dobór hodowlany psów to odpowiedzialność za zdrowie i charakter kolejnych pokoleń. Dobieraj do rozrodu tylko psy zdrowe, przebadane, o stabilnej psychice i zgodne ze wzorcem, unikaj bliskiego chowu i przestrzegaj regulaminu hodowli. Więcej o psach rasowych przeczytasz w dziale rasy psów.