Ciąża i poród u psa: przebieg, objawy i kiedy do weterynarza

Ciąża i poród u psa to okres około 63 dni od owulacji (orientacyjnie 58 do 68 dni od krycia), zakończony porodem przebiegającym w trzech fazach. Przez pierwsze tygodnie suka zwykle zachowuje się normalnie, dlatego wielu opiekunów nie wie, kiedy zacząć przygotowania i w którym momencie porodu trzeba już jechać do weterynarza.

Jak rozpoznać, że suka jest w ciąży?

Na początku ciąża u psa bywa praktycznie niewidoczna. Większość suk je, bawi się i spaceruje tak jak wcześniej, ponieważ zarodki zagnieżdżają się w macicy dopiero około trzeciego tygodnia. W praktyce pierwsze zmiany, które opiekun sam zauważy, pojawiają się po mniej więcej czterech tygodniach od krycia.

Typowo obserwuje się wtedy kilka sygnałów:

• Sutki stają się większe, bardziej różowe i wyraźniej odstają od skóry.
• Suka bywa spokojniejsza, częściej szuka bliskości opiekuna albo odwrotnie, chętniej odpoczywa sama.
• Około 3 do 4 tygodnia może na kilka dni stracić apetyt, co przypomina poranne mdłości u ludzi.
• Od 5 do 6 tygodnia brzuch zaokrągla się, a talia zanika, szczególnie u małych ras.
• Pod koniec ciąży z pochwy może wydobywać się niewielka ilość przejrzystego, bezwonnego śluzu.

Same objawy nie wystarczą, gdyż bardzo podobnie wygląda ciąża urojona u suki. Dlatego pewną diagnozę stawia lekarz weterynarii. Badanie USG potwierdza ciążę zwykle od 25 dnia po kryciu, a test na relaksynę z krwi działa od mniej więcej czwartego tygodnia. Z kolei zdjęcie RTG wykonane po 45 dniu pozwala policzyć szkielety szczeniąt, co bardzo przydaje się w dniu porodu.

Jak przebiega ciąża u suki tydzień po tygodniu?

Orientacyjny termin porodu najłatwiej wyznaczyć, licząc 63 dni od pierwszego krycia. Szybko zrobisz to w naszym kalkulatorze ciąży suki, który poda też daty kolejnych etapów. Jeśli chcesz poznać szczegóły samego czasu trwania, zajrzyj do wpisu o tym, jak długo trwa ciąża u psów.

Przez pierwszy miesiąc suka nie potrzebuje specjalnego traktowania. Spokojne spacery są wręcz wskazane, ponieważ dobra kondycja mięśni ułatwia później parcie. Natomiast intensywne skoki, aportowanie na śliskiej trawie i zabawy z dużymi psami lepiej ograniczyć w drugiej połowie ciąży.

Szczepienia i odrobaczanie planuje się razem z lekarzem weterynarii. Dawniej zalecano rutynowe szczepienie ciężarnej suki, jednak obecnie większość szczepionek żywych w ciąży się nie podaje. Najlepiej zadbać o aktualne szczepienia jeszcze przed kryciem, a w trakcie ciąży stosować wyłącznie preparaty przepisane przez weterynarza.

Co jeszcze zauważysz w drugiej połowie ciąży?

Od około szóstego tygodnia u części suk pojawia się szarobiały, ciągliwy śluz z pochwy. Najłatwiej dostrzec go rano po siku, gdy przykleja się do sierści na udach. To zjawisko fizjologiczne. Niepokój powinien natomiast wzbudzić wypływ żółty lub żółtobiały, gęsty i o ropnym zapachu, ponieważ może świadczyć o zakażeniu macicy i wymaga pilnej wizyty u lekarza weterynarii.

Z kolei pod koniec siódmego tygodnia ruchy szczeniąt da się wyczuć dłonią na brzuchu suki. Lekarz może wtedy osłuchać tętno płodów stetoskopem: serca szczeniąt biją wyraźnie szybciej niż serce matki, co pozwala je od siebie odróżnić. Mniej więcej na tydzień do dziesięciu dni przed porodem srom wyraźnie się powiększa, a suka, zwłaszcza w pierwszej ciąży, bywa niespokojna, gdy czuje ruchy młodych. To dobry moment, by przyzwyczaić ją do spania w kojcu porodowym.

Karmienie ciężarnej suki: ile i czym?

Przez pierwsze pięć tygodni zapotrzebowanie suki prawie się nie zmienia. Zbyt wczesne dokarmianie to jeden z częstszych błędów, gdyż prowadzi do otłuszczenia, a otyła suka gorzej znosi poród. Od piątego tygodnia porcje zwiększa się stopniowo, w praktyce o około 10% tygodniowo, aż do mniej więcej 30 do 50% ponad normę pod koniec ciąży (wartości orientacyjne).

Wielu hodowców przechodzi wtedy na wysokiej jakości karmę dla szczeniąt, ponieważ ma więcej energii, białka i wapnia w dobrze zbilansowanych proporcjach. Rosnące płody uciskają żołądek, więc lepiej podawać 3 do 4 mniejszych posiłków zamiast dwóch dużych. Dodatkowych suplementów, zwłaszcza wapnia, nie podawaj na własną rękę. Nadmiar wapnia w ciąży paradoksalnie zwiększa ryzyko rzucawki po porodzie, ponieważ organizm suki słabiej uczy się wtedy uwalniać wapń z własnych kości.

Jak przygotować się na poród u suki?

Kojec porodowy ustaw co najmniej tydzień przed terminem, w ciepłym i cichym miejscu. Suka powinna zdążyć się do niego przyzwyczaić. Dobrze sprawdza się skrzynia z niskim wejściem i listwą wzdłuż ścianek, która chroni szczenięta przed przygnieceniem. Szczegółową listę rzeczy znajdziesz w artykule o tym, jak wygląda przygotowanie suki do porodu.

Pod ręką trzymaj czyste ręczniki, podkłady higieniczne, termometr, nitkę lub nici chirurgiczne i nożyczki, środek do dezynfekcji, wagę kuchenną oraz notes. Zapisuj godzinę narodzin, masę ciała i liczbę łożysk przy każdym szczenięciu. Co więcej, na kartce przy kojcu zapisz numer do lecznicy z dyżurem całodobowym.

Najpewniejszą zapowiedzią porodu jest temperatura ciała. Mierzona w odbycie od około 58 dnia ciąży zwykle wynosi 38 do 39°C, natomiast na 12 do 24 godzin przed porodem spada poniżej 37,5°C. Suka staje się wtedy niespokojna, drapie posłanie, odmawia jedzenia i często ziaja.

Fazy porodu u psa: jak przebiega poród?

Poród u psa przebiega w trzech następujących po sobie fazach. Znajomość ich przebiegu pozwala odróżnić normę od sytuacji, w której suka potrzebuje pomocy.

Faza pierwsza: rozwieranie szyjki macicy

Trwa zwykle od 6 do 12 godzin, a u suk rodzących po raz pierwszy nawet do doby. Skurcze nie są jeszcze widoczne, ale suka dyszy, drży, wije gniazdo, czasem wymiotuje. To normalne, więc nie przyspieszaj niczego, tylko zapewnij spokój i dostęp do wody.

Faza druga: wypieranie szczeniąt

Widać już parcie brzuchem. Pierwsze szczenię zwykle rodzi się w ciągu godziny od rozpoczęcia silnego parcia, a kolejne co 30 do 60 minut, choć przerwy do 2 godzin też się zdarzają. Szczenięta mogą rodzić się główką albo tylnymi łapkami do przodu i obie pozycje są prawidłowe. Cały poród, w zależności od liczebności miotu, trwa zwykle od kilku do kilkunastu godzin.

Suka sama zrywa błony płodowe, wylizuje szczenię i przegryza pępowinę. Jeśli tego nie robi w ciągu minuty, pomóż jej: rozerwij błony przy pyszczku, przetrzyj nosek ręcznikiem i rozmasuj grzbiet, aż maluch zacznie piszczeć. Pępowinę podwiąż nitką około 1 do 2 cm od brzuszka i przetnij za węzłem.

Faza trzecia: wydalanie łożysk

Ta faza przeplata się z drugą, ponieważ łożysko zwykle wychodzi kilka do kilkunastu minut po każdym szczenięciu. Policz łożyska i porównaj z liczbą szczeniąt. Pozostawione łożysko może wywołać ciężkie zapalenie macicy, dlatego brak któregoś zgłoś weterynarzowi tego samego dnia. Zjedzenie kilku łożysk przez sukę jest naturalne, choć większa ich liczba bywa przyczyną biegunki.

Poród u suk ras dużych: co przygotować inaczej?

Suki ras dużych i olbrzymich rodzą zwykle liczniejsze mioty, a ich poród bywa dłuższy, bo macica musi wypchnąć więcej szczeniąt. Dlatego skrzynia porodowa musi być na tyle obszerna, by suka mogła się w niej swobodnie wyciągnąć i obrócić, a często także pomieścić opiekuna, który przy niej czuwa. Wzdłuż ścianek przydają się listwy odbojowe na wysokości kilku centymetrów nad podłogą, ponieważ ciężka matka łatwo przygniata szczenięta przy kładzeniu się.

Ponadto wielu hodowców zawiesza nad częścią kojca lampę grzewczą, tak aby szczenięta mogły odsunąć się od ciepła, gdy zrobi im się za gorąco. Koc musi być dobrze naciągnięty, bo szczenię wplątane w fałdy materiału może się udusić. Kilka dni przed terminem warto też delikatnie skrócić sierść wokół sutków i pod ogonem u ras długowłosych, co ułatwia szczeniętom ssanie i utrzymanie higieny. Więcej o przygotowaniach przeczytasz w artykule o przygotowaniu suki do porodu, a o przedwczesnych porodach w tekście o poronieniach u psów.

Co zrobić, gdy szczenię utknęło w kanale rodnym?

Czasem szczenię zatrzymuje się w drogach rodnych, na przykład gdy wychodzi tylnymi łapkami, a suka mimo parcia nie może go urodzić. Jeżeli widać już część malucha, można przez czystą, jałową gazę delikatnie chwycić go za skórę i pomagać tylko w rytmie skurczów, prowadząc lekko w dół. Nigdy nie ciągnij szczenięcia za łapki, głowę ani ogon, bo łatwo o poważny uraz. Gdy taka pomoc nie przynosi efektu w ciągu kilku minut, natychmiast dzwoń do lekarza weterynarii.

Kiedy poród u suki wymaga pomocy weterynarza?

Większość suk rodzi bez udziału człowieka, a rola opiekuna polega głównie na obserwacji. Są jednak sytuacje, w których zwlekanie zagraża życiu matki i szczeniąt. Z doświadczenia opiekunów najczęściej problem zaczyna się od przeciągającej się przerwy, którą ktoś uznał za odpoczynek.

Natychmiast dzwoń do lecznicy, gdy:

• Suka silnie prze przez ponad 30 minut i nie rodzi szczenięcia.
• Od ostatniego szczenięcia minęły ponad 2 godziny, a RTG pokazało, że w macicy są kolejne.
• Pojawił się zielony lub czarny wypływ, a szczenię nie urodziło się w ciągu kilkunastu minut.
• Szczenię utknęło w kanale rodnym i nie wysuwa się przy kolejnych skurczach.
• Temperatura spadła ponad dobę temu, a poród się nie zaczął.
• Ciąża trwa dłużej niż 68 do 70 dni od krycia.
• Suka jest bardzo osłabiona, drży, chwieje się albo ma drgawki.

Klinowanie się szczenięcia to jedyna sytuacja, w której opiekun może delikatnie pomóc: chwyć wystającą część przez czysty ręcznik i pociągaj w dół, w stronę tylnych łap suki, wyłącznie w rytmie jej skurczów. Gdy to nie działa po kilku próbach, jedź do lekarza. Jeśli szczenięta rodzą się przedwcześnie, przeczytaj też wpis o tym, czym grozi przedwczesny poród u suki.

Cesarskie cięcie u suki: kiedy jest potrzebne?

Do zabiegu kwalifikuje się sukę, gdy poród utknął, szczenięta są zbyt duże w stosunku do miednicy albo pojawiają się objawy niedotlenienia płodów. Planowe cesarskie cięcie wykonuje się często u ras krótkoczaszkowych, takich jak buldogi, ponieważ szczenięta mają duże głowy, a matki wąskie miednice.

Lekarz otwiera jamę brzuszną, nacina macicę, wyjmuje szczenięta wraz z łożyskami i zszywa ranę. Współczesne znieczulenie jest bezpieczne zarówno dla matki, jak i dla maluchów, jednak każdy zabieg chirurgiczny niesie ryzyko. Po powrocie do domu pilnuj, aby suka nie wylizywała rany i aby szczenięta ssały sutki położone z dala od szwów.

Połóg u suki i karmienie szczeniąt: na co uważać?

Po porodzie przez kilka tygodni z dróg rodnych wypływa wydzielina zwana lochią. Początkowo jest ciemnozielona lub brunatna, potem czerwonawa i stopniowo coraz skąpsza. Niepokoją natomiast cuchnący zapach, gorączka, apatia albo obfite krwawienie, ponieważ mogą świadczyć o zapaleniu macicy. Więcej o powikłaniach przeczytasz we wpisie o chorobach macicy u suk i komplikacjach poporodowych.

Codziennie oglądaj sutki. Twarde, gorące i bolesne gruczoły mlekowe wskazują na zapalenie, które wymaga leczenia. Szczególnie groźna jest rzucawka poporodowa, czyli gwałtowny spadek poziomu wapnia we krwi. Pojawia się najczęściej w 1 do 4 tygodniu karmienia, głównie u małych ras z licznym miotem. Zaczyna się od niepokoju, ziajania i drżenia mięśni, a kończy drgawkami. Taki stan to nagły przypadek i wymaga natychmiastowej pomocy weterynarza.

Karmiąca suka potrzebuje bardzo dużo energii. W szczycie laktacji, około 3 do 4 tygodnia, zjada orientacyjnie 2 do 3 razy więcej niż przed ciążą, w zależności od liczby szczeniąt. Najlepiej, aby miała stały dostęp do karmy i świeżej wody.

Ciąża i poród u psa: najczęstsze błędy opiekunów

1. Przekarmianie suki od pierwszych tygodni ciąży, które kończy się otyłością i trudniejszym porodem.
2. Podawanie wapnia na własną rękę przed porodem.
3. Brak RTG, przez co nikt nie wie, czy w macicy zostało jeszcze szczenię.
4. Zbyt wczesne lub zbyt częste wkładanie rąk do kanału rodnego.
5. Czekanie do rana mimo długiego, bezskutecznego parcia.
6. Niepoliczenie łożysk i przeoczenie zapalenia macicy w połogu.

Jeśli planujesz miot rasowy, sprawdź zasady rejestracji szczeniąt i badań hodowlanych w Związku Kynologicznym w Polsce. Więcej tematów o rozrodzie i zdrowiu suk znajdziesz w dziale zdrowie psa.

Podsumowanie

Ciąża suki przez większość czasu nie wymaga wielkich zmian, natomiast ostatnie trzy tygodnie i sam poród to czas uważnej obserwacji. Termometr, policzone łożyska i numer do całodobowej lecznicy często decydują o bezpieczeństwie matki i miotu. Jeśli znasz datę krycia, wylicz termin w kalkulatorze ciąży suki i zaplanuj przygotowania z wyprzedzeniem.