Rasy seterów i ich historia

Przyjmuje się, że współczesne rasy seterów powstały na skutek skrzyżowania dużych Springer spanieli z pointerami. Już w czasach nowożytnych spaniele były układane do pracy polegającej na wystawianiu zwierzyny na polowaniu przy wykorzystaniu górnego wiatru (psy legawe). W dawnych czasach czworonogi, biorące udział w tych specyficznych polowaniach, nazywane były „Sitting Spanielami”. Z czasem ich nazwa przekształciła się do „Sitting Dog” bądź w skrócie „Sitter”, które było ostatecznie wymawiane jako „Setter” od angielskiego czasownika „to set”, czyli „ustawiać”.

Z początku myśliwi nie odróżniali seterów od spanieli, mówiąc o psach wykorzystywanych do wystawiania zwierzyny. Nie jest także wiadome, kiedy doszło do definitywnego rozłączenia obu grup psów. Kynolodzy przyjmują jednak, że miało to miejsce w XIX wieku, gdyż od tego okresu setery są wzmiankowane w literaturze przedmiotu jako osobna grupa psów. Podobną trudność sprawia określenie przybliżonej daty rozdziału seterów na poszczególne rasy, czyli: setera angielskiego, setera irlandzkiego mahoniowego, setera irlandzkiego czerwono-białego oraz setera szkockiego (Gordona).

Seter angielski to piękny, dostojny pies, o wyraźnie zarysowanej sylwetce i średniej wysokości w kłębie. Cechuje go łagodne usposobienie, zrównoważony temperament oraz silnie rozwinięty instynkt łowiecki. Jest bardzo przyjaźnie nastawiony do otoczenia, dlatego nie sprawdzi się w roli psa stróżującego. Wychowanie i szkolenie nie powinno sprawić większego problemu nawet niedoświadczonemu opiekunowi. Seter angielski to idealny towarzysz życia dla osoby, która ceni sobie ruch, i z chęcią poświęci co najmniej półtorej godziny w ciągu dnia na spacery z pupilem.

Stare setery angielskie wyglądały zupełnie inaczej niż współcześnie żyjące psy. Ich szata była kędzierzawa, zaś znaki morfologiczne nie tak wyraziste jak obecnie. Część linii obejmowała psy grubokościste, podczas gdy w innych występowały psy o mniejszej wysokości w kłębie. Kędzierzawy włos – mimo że tak niepożądany wśród hodowców – nie mógł zostać wyeliminowany aż do XIX wieku. Stare rasy seterów często były dość nieforemne; zwisające powieki, podgardle oraz beczkowata klatka piersiowa, nadawały im dość ociężałego wyglądu. Miały jednak pewną doskonałą cechę – umięśnienie.

Kynolodzy są zdania, że współczesny seter angielski wywodzi się z hodowli Edwarda Laweraka (lata 20. XIX wieku), który prowadził skrupulatną selekcję na umaszczenie. Szczególnie ukochał psy o małej liczbie plam, z wyraźnymi cętkami i umaszczeniu cytrynowym. Miłośnicy rasy często nazywają współczesne setery „lawerakami” – na cześć ich twórcy. To określenie jest wykorzystywane także w polskiej kynologii, zwłaszcza wśród badaczy starszego pokolenia.
Drugi typ setera angielskiego został wyhodowany przez równie utalentowanego hodowcę – Ewelina – który zakupił parę psów z kenelu Laweraka. Dalsze uszlachetnianie rasy opierało się głównie na krzyżowaniu wybitnych seterów z pointerami.

Obecnie, seter angielski jest najliczniej występującym przedstawicielem grupy seterów na świecie, i ulubionym wyżłem amerykańskich hodowców. Psy występują w dużej liczbie w Stanach Zjednoczonych, całej Ameryce Południowej, Republice Południowej Afryki, Rosji oraz Europie. Ich niewątpliwymi zaletami są zdolność do szybkiej aklimatyzacji w nowych warunkach i odporność na niskie temperatury.

Seter irlandzki to bardzo rodzinny i ciepły czworonóg, który potrzebuje stałego kontaktu z człowiekiem. Jest bardzo inteligentny i żywotny, chętnie wykonuje komendy wydawane przez właściciela. Ma ogromne zapotrzebowanie na ruch, dlatego najlepiej czuje się w przestrzeniach podmiejskich i na wsiach, gdzie może większość czasu spędzać na świeżym powietrzu. Seter irlandzki szybko się uczy, ale wymaga konsekwencji – jeżeli wyczuje słabość właściciela stanie się nieposłuszny i spróbuje przejąć kontrolę nad opiekunem. To pies dla doświadczonych i pewnych siebie opiekunów.

Pierwsze wzmianki na temat rasy seterów pochodzą z II poł. XVI wieku. O starych seterach możemy przeczytać w dziele nadwornego lekarza królowej Elżbiety I, doktora Johannesa Cajusa, pt. „Engish Doggies” z 1570 roku. Psy miały wykazywać się ogromną pasją łowiecką i zaangażowaniem podczas okładania pola zakosami. Obserwując przewodnika i słuchając jego poleceń, szukały ptactwa, a następnie zastygały w jednej pozycji, wbijając wzrok w miejsce, gdzie przebywała zdobycz.
Kiedy do powszechnego użytku weszła broń palna, wymagania myśliwych odnośnie do predyspozycji psów zaczęły rosnąć. Łowczy zaczęli rozglądać się za czworonogami o szybszych chodach które okładałyby pole nieco szerzej. Dzięki połączeniu różnych ras spanieli, walijskiego Springera oraz foxhounda, udało im się otrzymać skutecznego psa myśliwskiego.

Pierwsze setery miały czerwone umaszczenie w białe łaty. Dopiero później rozpoczęto selekcję osobników o sierści mahoniowej, które zostały sprowadzone do Irlandii przypuszczalnie przez rodzinę Freyne. Dzięki dodaniu krwi spaniela bretońskiego wyhodowano Irlandczyków, nadając im imię „Modder Rhu„(czerwone psy).
Za twórcę rasy uznaje się Artura Frencha, który był właścicielem setera z hodowli lorda de Freyne, i prowadził kennel od 1793 do prawie 1870 roku. Sprawna i przemyślana hodowla sprawiły, że rasa szybko się ustabilizowała. Obecnie psy rasy seter irlandzki cieszą się dużym zainteresowaniem wśród hodowców na całym świecie, a ich populacja ciągle rośnie.

Seter Irlandzki Czerwono-Biały to wytrwały i odporny czworonóg, co czyni z niego doskonałego pomocnika myśliwego. Pies jest bardzo inteligentny i podobnie jak wszystkie inne setery szybko uczy się nowych komend. Mocno koncentruje się na przewodniku, dlatego niechętnie wypuszcza się na łowy na własną rękę. Aportuje samorzutnie bez specjalnego szkolenia. Myśliwi chwalą sobie jego cechy użytkowe i wytrzymałość – dużą większą niż u setera irlandzkiego mahoniowego.

Czerwone oraz czerwono-białe setery występowały w Irlandii już w XVII stuleciu. Zważywszy na nikłe podobieństwo do spanieli mahoniowe Irlandczyki są uznawane za najstarszą i najczystszą rasę seterów. Pomimo że psy przypominają budową ciała pointera, nigdy nie doszło do skrzyżowania obydwu ras.
Nazwa irish setter po raz pierwszy pojawiła się na łamach czasopisma „Veteran Sportsmen” w 1803 roku; autor artykuły o seterach bardzo wychwalał ich walory użytkowe i wsaniały wygląd. Niestety, mimo doskonałych warunków fizycznych psy podzieliły los seterów angielskich, stając się z czasem psami wystawowymi i zatracając swoje pierwotne cechy użytkowe.
Aż do końca epoki przemysłowej istniało tyle samo czerwonych co czerwono-białych psów; w XX wieku odnotowano jednak wzrost zainteresowania odmianą mahoniową, co było w głównej mierze zasługą czworonoga imieniem Palmarstone.

Palmarstone był mahoniowym samcem z wąską strzałką w białym kolorze, zdobywcą tytułu championa i wielokrotnym reproduktorem. Kiedy padł, hodowcy kojarzyli ze sobą jego potomstwo. Z racji tego, że czworonóg jest przodkiem wielu współczesnych psów, można go właściwie uznać za założyciela rasy seterów irlandzkich czerwono-białych.
Biało-czerwona odmiana seterów stanowi prawdopodobnie odmianę pierwotną, gdyż dawne ptaszniki przybyłe z kontynentu do Irlandii na pewno nie były jednobarwne. Co więcej na wszystkich starych obrazach możemy zobaczyć długowłose psy o maści czerwono-białej.
W 1989 roku FCI uznało setera biało-czerwonego jako właściwą rasę.

Gordon, jako jedyny z wyżłów brytyjskich, posiada umiejętności pracy zarówno na górnym, jak i dolnym wietrze, co sprawia, że jest wszechstronnym psem myśliwskim, i może pracować nawet jako tropowiec. Zważywszy na swoją znaczną masę (do 30 kg) sprawdza się w polowaniach z pieszym myśliwym; okłada pole nieco wolniej niż pozostałe setery.
Mimo swoich predyspozycji do pracy w charakterze myśliwego, seter szkocki może być także doskonałym psem rodzinnym i do towarzystwa. Opiekun musi jednak pamiętać o konieczności organizowania długich spacerów.

Czarno-rude setery żyły w Szkocji już w XVII wieku. Stare psy były niezbyt szybkie, ale za to odznaczały się wybitną wytrzymałością i doskonałym węchem. Kiedy robiły stójkę, myśliwy był przekonany, że znajduje się przed nimi zwierzyna.
Psy były hodowane w posiadłości lorda von Bute, który specjalizował się w hodowli seterów maści czarnej. Z zapisków nie wynika jednak, czy psy były rzeczywiście czarne, czy może czarne podpalane.

Historia setera szkockiego

Rasa zawdzięcza powstanie lordowi Alexandrowi Gordonowi, który w 1820 roku założył własną hodowlę. Jego głównym celem było uzyskanie psów trójkolorowych, dlatego też na samym początku skrzyżował setera z czarnym owczarkiem collie. Niestety, nie przyniosło to oczekiwanego rezultatu. Właściwa hodowla i selekcja czworonogów rozpoczęła się dopiero po śmierci Gordona; setery o czarnej maści z rudym podpalaniem trafiły na wystawę dopiero 30 lat później.
Współczesne gordony stanowią prawdopodobnie wynik krzyżowania z bloodhoundami, po których odziedziczyły wyraźne fafle.